تحلیل سازوکار اعمال فضایی قدرت در عصر پهلوی اول از منظر آرای هانری لوفور

سال های حکومت رضاشاه را باید دوران کاربست سیاست هایی دانست که در حقیقت هدفشان مهندسی اجتماعی ایرانیان به منظور بازطراحی جامعه بود. در این چارچوب بود که مقوله «فضا» به عنوان یکی از عناصر محوری جامعه نقش پررنگی در اعمال سلطه حکومت پیدا کرد. مقاله پیش رو می کوشد نقش سیاست های رضاشاه در حوزه طراحی شهری را در بسط و گسترش قدرت دولت مورد بررسی قرار دهد. در این رابطه، سئوال اصلی مقاله از این قرار است که این سیاست ها در حوزه توسعه شهری چگونه توانست به کاربست و گسترش قدرت حکومت بیانجامد. فرضیه مقاله نیز از این قرار است که سیاست های مدرنیزاسیون شهری رضاشاه توانست با «استعمار فضا» از طریق ساخت وسازهای شهری مدرن همچون تخریب بافت قدیمی و احداث خیابان های جدید، نصب مجسمه ها و تاسیس بناهای عمومی و دولتی چون ایستگاه راه آهن، بانک ملی، موزه ایران باستان، وزارت دارایی و... فضایی را شکل دهد که به کنترل، نظم پذیری، همگون سازی ادراک شهروندان بیانجامد. رویکرد پژوهش حاضر تاریخنگاری فرهنگی با روش توصیفی- تحلیلی به مدد اسناد و مدارک کتابخانه ای است که طی آن تلاش می شود ذهنیت خاصی که به شکل گیری نوع خاصی از معماری در دوره پهلوی اول منجر شده مورد بررسی قرار گیرد تا از رهگذر آن فهم جدیدی از این برهه مهم تاریخ معاصر ارایه گردد.

کلیدواژه ها:

رضاشاه ، لوفور ، فضا ، مدرنیزاسیون ، شهر