بررسی الگوی مصرف خدمات تصویربرداری پزشکی در جانبازان شیمیایی ایران

زمینه و هدف: با توجه به افزایش هزینه های سلامت و نقش خدمات تصویربرداری پزشکی به عنوان یکی از عوامل اصلی هزینه ها، بررسی الگوهای مصرف این خدمات در گروه های خاص مانند جانبازان شیمیایی ضروری است. جانبازان شیمیایی به دلیل عوارض مزمن چندسیستمی نیاز به پایش منظم دارند، اما نابرابری های جغرافیایی و اجتماعی ممکن است بر دسترسی و مصرف تاثیرگذار باشد. هدف این مطالعه بررسی الگوهای مصرف و هزینه ای خدمات تصویربرداری پزشکی (مانند اشعه ایکس، سی تی اسکن، ام آرآی و سونوگرافی) در جانبازان شیمیایی ایران بود. روش ها: این مطالعه مقطعی و تحلیلی در سال ۱۳۹۸ بر روی تمام جانبازان شیمیایی با اطلاعات کامل ثبت شده در سازمان بیمه سلامت انجام شد. داده ها شامل تعداد ویزیت ها، هزینه ها، و متغیرهای دموگرافیک (سن، جنسیت، اندازه خانوار، استان سکونت و درصد جانبازی) از آمار ثبتی استخراج گردید. تحلیل با مدل رگرسیون پواسون برای تعداد استفاده و رگرسیون خطی برای میزان هزینه ها انجام شد. سطح معناداری ۵ درصد در نظر گرفته شد و تحلیل با نرم افزار STATA صورت گرفت. یافته ها: میانگین تعداد خدمات تصویربرداری سالانه ۰/۶ مورد و هزینه متوسط ۵,۵۸۴,۶۰۲ ریال (معادل ۴۳ دلار) بود. استفاده و هزینه با افزایش سن و درصد جانبازی افزایش یافت؛ جانبازان بالای ۷۰ سال و با درصد جانبازی ۵۰-۷۰ درصد بالاترین مقادیر را داشتند. تفاوت های جغرافیایی قابل توجه بود: استان های اصفهان، ایلام و آذربایجان غربی بالاترین استفاده، و کرمان، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان پایین ترین را نشان دادند. هزینه ها در خوزستان، تهران و اصفهان بالاتر بود. مردان کمتر از زنان از خدمات تصویربرداری استفاده کرده بودند و خانوارهای چهار نفره و بیشتر از خدمات تصویربرداری کمتری نسبت به خانوارهای کوچکتر (کمتر از ۴ نفر) استفاده کرده بودند. تحلیل رگرسیون نشان داد سن، درصد جانبازی، جنسیت، اندازه خانوار و استان عوامل پیش بینی کننده معنادار هستند. نتیجه گیری: الگوهای مصرف خدمات تصویربرداری در جانبازان شیمیایی تحت تاثیر عوامل دموگرافیک، اجتماعی و جغرافیایی قرار دارد و نابرابری های منطقه ای برجسته است. سیاست گذاری برای توزیع عادلانه تجهیزات، تقویت نظام ارجاع و حمایت از مناطق محروم ضروری است تا دسترسی برابر فراهم شود و از مصرف غیرضروری جلوگیری گردد. این یافته ها به مدیریت منابع سلامت در جمعیت سالمند جانبازان کمک می کند.

کلیدواژه ها:

جانبازان شیمیایی ، خدمات تصویربرداری پزشکی ، الگوی مصرف ، نابرابری جغرافیایی ، هزینه های سلامت