<span lang="FA">سازگاری های ساختاری بادام کوهی <span dir="LTR">(Prunus argentea (Lam.) Rehder)<span lang="FA"> در پاسخ به چرای دام در جنگل های نیمه خشک زاگرس: شواهدی از تغییرات ریزساختاری روزنه و کرک برگ

مقدمه: جنگل های غرب ایران از جمله اکوسیستم های طبیعی هستند که تجدید حیاتشان بر اثر دخالت عوامل غیرطبیعی و انسانی دچار اختلال شده است. چرای دام از مهم ترین عوامل تخریب پوشش گیاهی و تغییر ویژگی های ریخت شناسی گیاهان به شمار می رود. این تنش زیستی می تواند از طریق آسیب به اندام های فتوسنتزی، کاهش رشد و تغییر ساختار برگ، توان رقابتی گیاه را تحت تاثیر قرار دهد. این پژوهش با هدف بررسی اثر چرای دام بر صفات آناتومیکی روزنه و کرک برگ گونه درختچه ای بادام کوهی (Prunus argentea (Lam.) Rehder)انجام گرفت. با توجه به کمبود اطلاعات و بررسی های آزمایشگاهی درباره ویژگی های ریزساختاری برگ گونه مدنظر به شرایط محیطی، نتایج پژوهش حاضر نشان داد که چرای دام با تغییر ساختار میکروسکوپی برگ، الگوهای متفاوتی از پاسخ های تطبیقی را ایجاد می کند که می تواند بازتابی از راهبردهای متفاوت این گونه در مواجهه با تنش باشد. همچنین می توان پی برد که کدام ویژگی برگ تغییرپذیری بیشتری در اثر تاثیر تنش چرا خواهد داشت. از نتایج این پژوهش می توان در مدیریت بهتر جنگل ها و حفظ درختان دارای ارزش غذایی زیاد بهره گرفت.مواد و روش ها: در هر یک از دو منطقه بررسی شده در اطراف شهر ایلام (دره ارغوان و چغاسبز) از گونه درختی بادام کوهی که در معرض چرای مداوم دام در طی سال قرار داشتند، سه پایه به صورت تصادفی (در مجموع شش پایه) انتخاب شد. نمونه برداری از برگ ها در هر پایه در جهت شیب غالب منطقه صورت گرفت. به طور کلی، از هر گونه و در هر منطقه، شش نمونه (سه پایه × دو سطح ارتفاعی شاخه) جمع آوری شد. از هر نمونه درخت، ۱۰ برگ از شاخه های پایینی (در معرض چرای دام) و ۱۰ برگ از شاخه های بالایی (خارج از دسترس دام) به صورت تصادفی جمع آوری شد. برای مشاهده بهتر روزنه ها و کرک ها، رنگدانه های فتوسنتزی از سطح زیرین برگ ها حذف شدند و در نهایت بعد از رنگ آمیزی و تهیه مقاطع میکروسکوپی، با استفاده از دوربین مجهز به نرم افزار، ۱۱ ویژگی آناتومیکی مربوط به روزنه، کرک و تراکم رگبرگ اندازه گیری شد. این اندازه گیری ها برای صحت سنجی و اطمینان از دقت با تکرار زیاد انجام گرفت.نتایج: چرای دام تغییرات معنی داری در اغلب ویژگی ها برگ ایجاد کرد، به طوری که میانگین طول و عرض روزنه، طول منفذ روزنه، تراکم روزنه، شاخص منفذ روزنه در شرایط چراشده به طور معنی داری کاسته شد، اما ابعاد کرک (طول، عرض و تراکم) در شرایط چراشده افزایش زیادی نشان داد. تحلیل مولفه های اصلی نشان داد که صفاتی مانند تراکم روزنه و شاخص منفذ روزنه بیشترین اثر را در تفکیک نمونه های چرانشده داشتند، درحالی که تراکم رگبرگ و عرض کرک در شرایط چراشده تاثیر بیشتری داشتند. همچنین پلاستیسیته قوی تری در ویژگی های کرک برگ گونه بادام کوهی مشاهده شد.نتیجه گیری: چرای دام بر همه ویژگی های آناتومیکی روزنه و کرک برگ تاثیر معنی دار داشت و سبب تغییر در اندازه و تعداد ویژگی های بررسی شده شد. پلاستیسیته زیاد صفات بررسی شده به ویژه کرک ها، نمایانگر سازگاری زیاد گیاه در مقابل تنش واردشده و تغییر شرایط محیطی است. بنابراین می توان نتیجه گرفت که تغییر ویژگی های آناتومیکی برگ بر کارایی و عملکرد گیاه تاثیر می گذارد و از مقدار تولید آن می کاهد.

کلیدواژه ها:

انعطاف پذیری برگ ، تنش چرای دام ، جنگل های زاگرس ، درختچه بادام کوهی ، روزنه و کرک برگ