<span lang="FA">تعیین سطح مناسب قطعه نمونه برای بررسی مشخصه های ساختار توده های ارس (<span dir="LTR">M. Bieb.<span dir="LTR">Juniperus excelsa <span lang="FA">) در دامنه جنوبی البرز، ذخیره گاه امین آباد فیروزکوه

مقدمه: تنوع چیدمان گونه ای و اندازه ای درختان سبب پدید آمدن ویژگی های بسیار زیاد و پیچیده در اکوسیستم های جنگل می شود که نتیجه فعل و انفعالات بین ساختارهای مکانی کوچک تر است. ساختار توده جنگلی سه جنبه مهم تنوع الگوی مکانی، تنوع گونه ای و تنوع ابعاد درختان را بررسی می کند. پژوهش پیش رو با هدف تعیین حداقل سطح قطعه نمونه برای بررسی مشخصه های ساختاری توده ارس (Juniperus excelsa M. Bieb.) و نیز بررسی تنوع ساختاری این توده ها در منطقه امین آباد فیروزکوه در ناحیه رویشی ایرانی- تورانی انجام گرفت. مواد و روش ها: سه قطعه نمونه سه هکتاری (سه ایستگاه) که هر یک شامل شش قطعه نمونه مربعی تودرتو به مساحت ۰.۵، ۰.۷۵، ۱، ۱.۵، ۲ و ۳ هکتار بود، به صورت تصادفی انتخاب شد. برای همه درختان و درختچه های مستقر در هر قطعه نمونه، مشخصات گونه، مختصات مکانی، ارتفاع و متغیرهای تاج شامل قطر بزرگ و قطر عمود بر آن اندازه گیری شد. مختصات مکانی درختان با استفاده از GPS چندفرکانسه برداشت شد. به منظور کمی سازی ساختار توده های تحت بررسی از شاخص های زاویه یکنواخت، فاصله همسایگی، آمیختگی مینگلینگ، تمایز ابعاد درختان و چیرگی ابعاد استفاده شد. برای تعیین مناسب ترین سطح قطعه نمونه، از منحنی های سطح- گونه و مقایسه های آماری متغیرها در سطوح مختلف (تجزیه واریانس و آزمون کروسکال والیس) استفاده شد.نتایج: در منطقه پژوهش، ۱۳ گونه درختی و درختچه ای ثبت شد. بررسی تغییرات تعداد گونه با افزایش مساحت قطعه نمونه ها نشان داد که با افزایش مساحت قطعه نمونه تا ۵/۱ هکتار، افزایش تعداد گونه اتفاق افتاده است؛ اما پس از آن منحنی روند افقی به خود گرفته و تعداد گونه ثابت شده است، اما دوباره همزمان با افزایش مساحت به سه هکتار، افزایش تعداد گونه رخ داده است. افزایش اول، گونه های موجود در جامعه تحت بررسی را پوشش داده، اما افزایش دوم به دلیل خروج از محدوده جامعه گیاهی بوده است. متوسط قطر تاج درختان ارس با تغییر مساحت قطعه نمونه، اختلاف معنی داری نشان نداد؛ متوسط ارتفاع درختان ارس نیز در بین قطعه نمونه های یک تا سه هکتاری، فاقد اختلاف معنی دار بود، اما در ایستگاه اول تفاوت با قطعه نمونه های کوچک تر معنی دار بود. در مقایسه ابعاد درختچه ها در اندازه های مختلف قطعه نمونه نیز اختلاف معنی داری مشاهده نشد، اما نتایج نشان داد که در مساحت کمتر از یک هکتار ممکن است تعداد کافی پایه های درختچه ای برای تجزیه وتحلیل موجود نباشد. شاخص زاویه یکنواخت در ایستگاه های اول و دوم الگوی تصادفی متمایل به کپه ای و در ایستگاه سوم الگوی تصادفی را نشان داد، ولی با تغییر مساحت قطعه نمونه، اختلاف معنی داری در الگوی پراکنش درختان و درختچه ها مشاهده نشد. در هیچ کدام از ایستگاه ها شاخص های آمیختگی، تنوع ابعاد و تنوع ساختاری ترکیبی با افزایش سطح از یک تا سه هکتار تفاوت معنی داری نشان ندادند، اما در قطعه نمونه های کوچک تر در موارد مختلف به ویژه در ایستگاه های اول و سوم اختلاف معنی دار مشاهده شد.نتیجه گیری: بر اساس نتایج این پژوهش، مساحت مناسب برای مطالعات ساختار جنگل های ارس یک هکتار برآورد شد. در توده هایی با تراکم بیشتر (مثل ایستگاه دوم) با قطعه نمونه ۰.۷۵ هکتاری نیز نتیجه مطلوب به دست می آید و برای توده هایی با تراکم کمتر (مثل ایستگاه اول) مساحت ۱.۵ هکتار نیز قابل بررسی است. برای ثبت گونه های درختی و درختچه ای یک جامعه ارس، سطح حدود ۱.۵ هکتار و برای ثبت کامل فلور درختی و درختچه ای رویشگاه ارس، سطوح بیشتری (تا ۳ هکتار) نیاز است.

کلیدواژه ها:

آمیختگی ، ایرانی- تورانی ، تنوع ابعاد ، شاخص زاویه یکنواخت