رویکرد منظرین در برنامه ریزی توسعه، مقایسه تطبیقی رویکرد منظرین در برنامه ریزی، با آخرین سند آمایش سرزمین در ایران

روند تاریخی انواع برنامه ریزی برای توسعه روندی به دنبال تجربیات بشر از آنها، روندی رو به رشد و تکامل بوده است. دسته بندی های مختلفی برای انواع روش های برنامه ریزی توسعه وجود دارد، اما برای مطالعه روش متاخر که حاصل تجربه برنامه های پیشین و به روزترین آنهاست این نوشتار به بررسی سند آمایش سرزمین پرداخته است. این سند که از لحاظ تاریخی به حدود ۵۰ سال پیش و خاستگاه کشور فرانسه بازمی گردد، در همان سال های نخست به سندی همه گیر برای کشورهای مختلف تبدیل می شود. سبک های مختلف این سند در طول سال های اخیر، نشان از پویایی مبانی نظری و فکری آن است که روز به روز ابعاد مختلفی از برنامه ریزی و توسعه را در بر می گیرد. اما این مطالعه، به دنبال تبیین رویکرد منظرین در برنامه ریزی توسعه، مقایسه ای تطبیقی بین آخرین مبانی تدوین اسناد آمایش سرزمین و رویکرد منظر انجام داده است. این مقایسه که در بررسی نمونه موردی و در ابعاد عملیاتی تر به سند ملی آمایش سرزمین ایران ارجاع می دهد، نشان می دهد تفاوت رویکرد منظرین در برنامه ریزی، به عنوان یک رویکرد مکان محور برای توسعه، با رویکرد فکری و سیاست گذار حاکم بر سند آمایش سرزمین، به اختلاف و تفاوت معنایی که این دو رویکرد از «مکان» ارائه می دهند برمی گردد. نگاه نوی فلسفی علم منظر و رویکرد برخاسته از آن در روش برنامه ریزی که تعاریف جدیدی از مکان ارائه می دهد، محل افتراق آن با روش حاکم بر برنامه ریزی سند آمایش سرزمین است. هرچند سند آمایش سرزمین، بر مبنای مفاهیم جدیدتری از برنامه ریزی تحت عنوان آمایش و مناطق جغرافیایی تحت عنوان سرزمین تعریف شده است، اما چون اساسا در امتداد علوم جزءنگر در برنامه ریزی تولد و رشد یافته است، قادر به پوشش دادن مفاهیم هستی شناسانه علوم کل نگری چون منظر مانند مکان نیست. این موضوع در این تحقیق در خلال تعاریفی که در لایه های مختلف نظری تا عملیاتی از فضا، مکان یا سرزمین ارائه شده است و مقایسه آن با تعریف مکان در علم منظر به دست آمده است.

کلیدواژه ها:

Territorial Planning Document (یا National Territorial Development Plan) ، Landscape Approach ، Development Planning ، Place ، Place-based ، سند آمایش سرزمین ، رویکرد منظر ، برنامه ریزی توسعه ، مکان ، مکان محور