گردشگری سرمایه داری؛ از یک فرصت برای توسعه تا یک تهدید (واکاوی نسبت گردشگری سرمایه داری با مکان و جامعه محلی، نمونه موردی: دهکده گردشگری گهرپارک سیرجان)

بیان مسئله: دهکده تفریحی و گردشگری گهرپارک سیرجان، بزرگترین دهکده گردشگری خاورمیانه، متشکل از انواع کاربری های تفریحی، اقامتی، ورزشی و خدماتی با چشم انداز حرکت سیرجان به سمت توسعه پایدار طراحی شده است. گل گهر در جایگاه منبع سرمایه داری در این پروژه به عنوان یک ظرفیت و پتانسیل برای توسعه باید باشد و طراحی پارک با این وسعت و عملکرد باید فرصتی برای ارتقای زیست باشد اما مشاهده و واکاوی کیفیت پارک، فراتر از کمیت آن گویای مغایرت های این طرح با آرمان های توسعه پایدار و از طرفی عدم تناسب با شهر کارگری سیرجان است و به دنبال آن تهدیدی برای سرزمین سیرجان به مثابه یک مکان است. اهداف پژوهش: در این پژوهش در وهله اول تلاش می شود که با وجود سرمایه گذاری گل گهر به عنوان یک فرصت در ارتقای گردشگری، گهرپارک با اتخاذ نگاهی عادلانه آسیب شناسی شود و در وهله دوم با نگاهی کل نگر چرایی اتخاذ چنین طرحی از سوی مدیران واکاوی شود و در وهله بعد تاثیر این تصمیمات گهرپارک بر جامعه محلی واکاوی شود و در نهایت نسبت گردشگری سرمایه داری با مکان و جامعه محلی واکاوی شود. روش پژوهش: این پژوهش، پژوهشی توصیفی-تحلیلی است که با تکیه بر مشاهده میدانی-اکتشافی و کتابخانه ای با اتخاذ رویکرد پیاده روی (به عنوان روشی ویژه برای پژوهش منظر) به بررسی موضوع پرداخته است. نتیجه گیری: آسیب شناسی گهرپارک، در ابعاد مختلف (سطح برنامه ریزی و مدیریتی، سطح عملیاتی و ادراکی، سطح ادارکی و معنایی)، به دلیل عدم وجود نگاه چندجانبه و فهم ویژگی های سیرجان به عنوان یک سرزمین، نه صرفا زمینی برای تفریح، توسعه ای مکان مند تلقی نمی شود. بررسی چرایی انتخاب گهرپارک از طرف مدیران گویای این امر است که به صورت کلی تصمیم بر توسعه گردشگری با هدف توسعه پایدار شهری که در خدمت یک صنعت است، اقدامی ارزشمند است اما عدم وجود نگاه مکان مند در چرایی اتخاذ این تصمیم و صرفا اکتفا به اتخاذ طرحی نمادین، برای نیل به اهداف توسعه ای غیرمکان مند تلقی می شود. بررسی نسبت گهرپارک با جامعه محلی این امر را نشان می دهد که شاید گهرپارک در وهله اول با «برترین» صفات ارتقای منزلت ذهنی جامعه محلی را در پی داشته باشد اما واکاوی آن در حوزه های اقتصادی، اجتماعی و فضایی گویای متمحل شدن فشارهایی در طولانی مدت و در واقع مغفول ماندن حضور جامعه محلی در طرح است. گردشگری سرمایه داری به سبب پتاسیل های سرمایه دار میتواند یک فرصت برای ارتقای زیست و موتور رشد باشد اما نیازمند اتخاذ رویکردی همه جانبه است که عدم اتخاذ چنین رویکردی به جای ارتقای کیفیت زیست، تخریب مکان و تضعیف جامعه محلی را در پی خواهد داشت.

کلیدواژه ها:

Capitalist tourism ، Place ، Place-based development ، Local community ، Sirjan. ، گردشگری سرمایه داری ، مکان ، توسعه مکان مند ، جامعه محلی ، سیرجان.