تاملی بر حرفه ای گرایی در مدیریت آموزش عالی ایران و کشور های منتخب

هدف: دانشگاه­ها در هزاره سوم میلادی با چالش­های فزاینده­ای روبرو هستند، حل و فصل این گونه چالش­ها مستلزم برخورداری از مدیران حرفه­ای می­باشد. اگر حرفه­ای­گرایی روسا دانشگاه مورد غفلت قرار گیرد، کاهش کیفیت دانشگاه­ها را به دنبال خواهد داشت. حرفه­ای­گرایی در این پژوهش به مجموعه­ای از شایستگی­های تخصصی، تجربه مدیریتی، تعهد حرفه­ای، توان راهبری دانشگاه، مشارکت در شبکه­های علمی و برخورداری از صلاحیت­های لازم برای اداره موثر دانشگاه تعریف شده است. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف مرور نظام­مند مطالعات مرتبط با حرفه­ای­گرایی و مطالعه تطبیقی حرفه­ای­گرایی روسای دانشگاه­های برتر ایران و کشورهای منتخب انجام شد. روش: برای دستیابی به این هدف ضمن بهره­گیری از روش پژوهش اسنادی از نوع مرور نظام­مند به منظور مرور ۱۰۹ سند علمی در زمینه حرفه­ای گرایی، از روش مطالعه تطبیقی از نوع بردی جهت تحلیل رزومه علمی-اجرایی روسای دانشگاه­های برتر جهان (شامل ام ای تی، آکسفورد، استنفورد، امپریال کالج لندن، و دانشگاه ملی سنگاپور) و ایران (شامل دانشگاه­های تهران، شهید بهشتی، فردوسی مشهد، شیراز و اصفهان) استفاده گردید. این دانشگاه­ها براساس روش نمونه­گیری هدفمند (جامع بودن دانشگاه، جایگاه برتر آن دانشگاه در رتبه بندی­ های علمی و میزان برخورداری روسای آنها از حرفه­ای­گرایی) انتخاب شدند. یافته­ها: نتایج به دست آمده حکایت از آن دارد که از تحلیل منابع علمی این حوزه می توان شش مضمون کلیدی را استنباط کرد: مولفه­های حرفه­ای­گرایی، عوامل موثر بر آن، باز تعریف مفهوم حرفه­ای­گرایی، پیوند حرفه­ای­گرایی با سایر مفاهیم، ارزیابی حرفه­ ای­ گرایی، خطر تجاری­سازی دانشگاه و راه­های برون رفت از آن. همچنین بین روش انتخاب و انتصاب روسای دانشگاه­های ایران و جهان تفاوت قابل ملاحظه­ای وجود دارد و حرفه­ای­گرایی روسای دانشگاه­ها بر روی یک پیوستاری قرار دارد که یک سر آن مدیرانی دیده می­شوند که از حداکثر تجربه و دانش تخصصی مورد نیاز در زمینه مدیریت آموزش عالی برخوردار هستند و سر دیگر آن مدیرانی با حداقل تجربه مدیریتی و تخصص در این حیطه حضور دارند. نتیجه­گیری: نتایج حاکی از آن است که حرفه­ای­گرایی در مدیریت دانشگاهی سازه­ای چندبعدی مشتمل بر صلاحیت­های علمی، تجربه مدیریتی، مشارکت در شبکه­های حرفه­ای، توان راهبری دانشگاه و سازوکارهای انتخاب مبتنی بر شایستگی است. همچنین مقایسه روسای دانشگاه­های منتخب ایران و جهان نشان داد که در دانشگاه­های برتر جهان، تجربه­های مدیریتی متنوع، حضور در نهادهای ملی و بین­المللی و فرآیندهای انتخاب مشارکتی نقش مهمی در انتصاب مدیران دانشگاهی دارد؛ در حالی که در ایران انتصاب روسا عمدتا مبتنی بر سازوکارهای متمرکز اداری است. بر این اساس، استقرار نظام شایسته­گزینی، طراحی مسیر حرفه­ای مدیریت دانشگاهی و توسعه آموزش­های تخصصی رهبری آموزش عالی می­تواند به ارتقای حرفه­ای­گرایی مدیریت دانشگاه­ها کمک کند

کلیدواژه ها:

professionalism ، systematic review ، university managers ، higher education ، حرفه ای گرایی ، مرور نظام مند ، مدیران دانشگاهی ، آموزش عالی