فرونشست زمین، شاخص تخریب ساختاری سرزمین در ایران خشک دیدگاهی مبتنی بر نتایج یک ارزیابی ملی در ۱۱ حوضه آبریز داخلی

ایران در کمربند خشک جهان واقع شده و توسعه کشاورزی، شهری و صنعتی آن طی نیم قرن گذشته وابستگی شدیدی به تخلیه منابع آب زیرزمینی داشته است. در این چهارچوب مدیریتی، همواره «افت تراز آب زیرزمینی» به عنوان اصلی ترین شاخص هشداردهنده بحران تلقی می شد. با این حال، شواهد علمی نوین آشکار می سازند که افت تراز آب، به تنهایی قادر به توصیف فاز نهایی و برگشت ناپذیر تخریب فیزیکی سرزمین نیست. در بسیاری از آبخوان های فرونشسته، سامانه هیدروژئولوژیکی وارد مرحله ای می شود که در آن، تغییر شکل های مکانیکی لایه ها به پدیده ای خودمحور و مستقل از نوسانات کوتاه مدت آب تبدیل می شود (Pedretti et al., ۲۰۲۴)، فازی که با کاهش دائمی ظرفیت ذخیره هیدرولیکی، نابودی تخلخل مفید و فروپاشی ساختاری زمین همبسته است ( Bagheri-Gavkosh et al., ۲۰۲۱؛Poland, ۱۹۸۴).