نقد نظریه بدن اخروی ملاصدرا از منظر حکیم سبزواری (با تاکید بر صورت دهری و حفظ هویت فردی)

مسئله معاد جسمانی یکی از پرسش های اساسی در فلسفه اسلامی است که به ویژه در نظام حکمت متعالیه ملاصدرا جایگاهی ویژه دارد. ملاصدرا با بهره گیری از مبانی خویش در اصالت وجود، حرکت جوهری و اتحاد عاقل و معقول نظریه ای نو و تکاملی از معاد ارائه می دهد که بر اساس آن بدن اخروی محصول تدرج وجودی و تکوینی نفس است، نه بازگشتی به بدن مادی دنیوی. در برابر این دیدگاه، حکیم حاج ملاهادی سبزواری ضمن پذیرش اصول کلی حکمت متعالیه، در خصوص چگونگی تحقق بدن اخروی و ارتباط آن با هویت فردی، نقدهایی اساسی وارد می کند و نظریه «صورت دهری بدن» را پیشنهاد می دهد. حکیم سبزواری بر حفظ هویت فردی در عالم آخرت تاکید دارد و تحقق بدن اخروی را نه نتیجه حرکت جوهری در آخرت، بلکه بازگشت همان بدن دنیوی در مرتبه ای فرازمانی و فرامادی معرفی می کند. این مقاله با تحلیل تطبیقی آراء ملاصدرا و حکیم سبزواری، به بررسی مبانی فلسفی دو نظریه و نقدهای سبزواری بر دیدگاه صدرایی پرداخته و در نهایت، ظرفیت های نظریه صورت دهری را در تبیین فلسفی معاد بررسی می کند.

کلیدواژه ها:

ملاصدرا ، حکیم سبزواری ، بدن اخروی ، صورت دهری ، هویت فردی