تحلیل معنا و مصداق شناسی منطقه مشرق زمین در روایات مهدوی

در روایات مهدوی و مصادر حدیثی فریقین، احادیث پرشماری وجود دارد که تحقق رخدادهایی تلخ و شیرین را در جانب مشرق زمین پیشگویی کرده اند. این احادیث می توانند رعب آور و هشداردهنده، یا امیدبخش و حرکت آفرین باشند؛ همان گونه که اشتباه در تعیین مصداق آنها می تواند زمینه ساز ورود مباحث بی اساس در حوزه مطالعات آخرالزمانی شود. بهره مندی از این روایات، شنیدن صدای هشدار یا دریافت پیام امید آن ها، و نیز پیشگیری از طرح مباحث بی اساس، تنها زمانی ممکن است که مکان دقیق ناظر بر این احادیث، به درستی شناسایی شود. بنابراین مسئله نوشتار پیش رو، تعیین معنا و مصداق شناسی منطقه «مشرق زمین» در روایات مهدوی است. در نوشتار حاضر که به شیوه کتابخانه ای احادیث مورد نظر جمع آوری شده اند، با روش توصیفی و تحلیلی، روایات یادشده دسته بندی و تا حد امکان از چهره آن ها ابهام زدایی شده است. نتیجه تتبع پیش رو آن است که مقصود از «مشرق» در روایات مهدوی لزوما یک منطقه جغرافیایی خاص نیست، بلکه هر دسته از این روایات به نقطه ای خاص همچون عراق، حجاز و خراسان اشاره دارد. مهم ترین دسته از روایات یادشده، بر قیام قومی از مشرق زمین دلالت دارد. در این نوشتار، این گمانه تقویت شده که مقصود از «مشرق» در این احادیث، سرزمینی است که امروزه از آن با عنوان «ایران» یاد می شود. این برداشت بر دو قرینه استوار است: نخست، خانواده حدیثی (قراین درون متن)؛ و دوم، فقدان کانون تشیع موثر و مقتدر در دیگر مناطق به جز سرزمین ایران.

کلیدواژه ها:

مشرق ، آخرالزمان ، نشانه های ظهور ، ایران ، خراسان