از تاریک گردی تا سوگ بوم شناسانه در گردشگری آخرین فرصت(بازخوانی ظرفیت های بازآفرینی سجاس رود، رودخانه خون آلود)

| امروزه تخریب محیط زیست از بحرانی کالبدی به چالشی روانی- وجودی تبدیل شده است. این پژوهش با تمرکز بر سجاس رود (قانلی چای) به عنوان «منظر رنج»، به دنبال تبیین این مسئله است که چگونه می توان سوگ بوم شناسانه ناشی از زوال رودخانه را از وضعیتی راکد به وضعیتی پویا تبدیل کرد. هدف اصلی، واکاوی نقش میانجی «روایت گری اصیل» در بستر «گردشگری آخرین فرصت» برای تقویت مسئولیت اخلاقی و بازآفرینی اجتماعی منطقه است. این مطالعه با رویکرد آمیخته توالی اکتشافی انجام شد. در فاز کیفی، ۸۱ مصاحبه نیمه ساختاریافته با ذی نفعان محلی و متخصصان انجام و به روش تحلیل مضمون، ابعاد سوگ استخراج شد. یافته های کیفی مبنای طراحی سناریوی مداخله و پرسش نامه ای با پایایی ۴۸/۰شد. در فاز کمی، اثر مداخله «روایت گری اصیل» در قالب طرح شبه آزمایشی روی ۰۶ بازدیدکننده (۰۳ نفر آزمایش، ۰۳ نفر کنترل) سنجیده شد. تحلیل داده ها با آزمون t مستقل و شاخص اندازه اثر کوهن (d) در نرم افزار SPSS- ۲۶ صورت گرفت. یافته های کیفی سه مضمون کلیدی «سوگ کالبدی»، «سوگ هویتی (سولاستالژیا)» و «سوگ آینده نگر» را شناسایی کرد. نتایج کمی نشان داد مواجهه با روایت های اصیل و شاهدمحور، به طوری معنادار (p<۰.۰۰۱)منجر به افزایش ۸۶ درصدی تمایل به مشارکت در بازآفرینی شده است. اندازه های اثر بزرگ (d>۰.۸) تایید کرد روایت گری با تبدیل رنج به آگاهی، سوگ راکد را به «سوگ پویا» بدل می کند. پژوهش نشان داد سجاس رود نه صرفا منظر آستانه ای زوال، بلکه «مکان- رسانه ای» برای بیداری بوم شناسانه است. بازآفرینی منظر فراتر از مداخلات مهندسی، نیازمند مدیریت معنا و «گردشگری حمایتی» است تا فقدان محیطی را به شریان آگاهی و مسئولیت اخلاقی تبدیل کند.

کلیدواژه ها:

سوگ بوم شناسانه ، گردشگری تاریک ، گردشگری آخرین شانس ، روایت گری اصیل ، بازآفرینی منظر