تحلیل تاریخی-جامعه شناختی پدیده قاچاق در بنادرخلیج فارس درپرتو نظریه جهان – نظام (نیمه نخست قرن ۲۰)

این پژوهش با رویکردی تاریخی–تحلیلی، فرآیند شکل گیری و نهادینه شدن شبکه های قاچاق کالا را در بنادر شمالی خلیج فارس طی نیمه نخست قرن بیستم میلادی بررسی می کند. یافته ها مبتنی بر اسناد آرشیوی، گزارش های کنسولی و مطبوعات دوره نشان می دهد که ترکیب سه گانه ی سیاست های مالی دولت مرکزی، ساختارهای معیشتی–اجتماعی منطقه و مداخلات هدفمند قدرت های خارجی (به ویژه بریتانیا)، به ایجاد شبکه ای سازمان یافته از قاچاق کالاهای استراتژیک انجامید. در چارچوب نظریه ی «نظام جهانی» والرشتاین، این پدیده، بازتاب موقعیت نیمه پیرامونی ایران و فشارهای ساختاری مرکز جهانی بر حاشیه بود. پیامدهای آن فراتر از زیان اقتصادی، شامل تضعیف حاکمیت ملی، انتقال سرمایه به شیخ نشین های جنوب خلیج فارس، شکل گیری شبکه های فراملی و دگرگونی ساختار اجتماعی–سیاسی منطقه شد. این پژوهش قاچاق را نه صرفا به عنوان یک معضل اقتصادی، بلکه به مثابه یک پدیده سیاسی-اجتماعی بازتاب دهنده گفتمان قدرت در مرزهای جهان اسلام تفسیر می کند و درکی از چگونگی شکل گیری روابط نابرابر و نیز ظرفیت های کنشگری جوامع محلی در مناطق پیرامونی جهان اسلام ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

"قاچاق کالا" ، "بنادر جنوب ایران" ، "نظام جهانی" ، "والرشتاین" ، "مهاجرت"