طراحی مدل پیش بینی سرایت بحران های انرژی به بخش های اقتصادی با رویکرد مدل EGRACH

بحران های انرژی پس از همه گیری کرونا، تنش های ژئوپلیتیکی، جهش قیمت گاز طبیعی، اختلال زنجیره های عرضه و نااطمینانی سیاستی، به یکی از مهمترین منشاهای نوسان در بخش های اقتصادی تبدیل شده اند. مسئله اصلی این مقاله آن است که آیا می توان با اتکا به الگوی ناهمسانی واریانس نمایی و یک شاخص ترکیبی بحران انرژی، شدت و مسیر سرایت نوسان از بازارهای نفت، گاز، بنزین و سوخت گرمایشی به بخش های اقتصادی را پیش بینی کرد یا خیر. برای پاسخ، داده های روزانه دوره ۲۰۲۰ تا ۹ ژوئن ۲۰۲۶ برای پنج بازار انرژی و دوازده شاخص بخشی قابل معامله گردآوری شد و پس از ساخت شاخص بحران انرژی، یک مدل افزوده ناهمسانی واریانس نمایی با جزء سرایت در معادله واریانس شرطی طراحی و برآورد شد. یافته ها نشان داد که روزهای بحرانی انرژی، میانگین نوسان شرطی بخش های مالی، صنعتی، املاک، مواد پایه، کالاهای مصرفی ضروری و ارتباطات را به طور معنادار افزایش می دهد؛ به گونه ای که افزایش نوسان در روزهای بحرانی برای مالی ۴۴٫۲ درصد، صنعتی ۴۳٫۲ درصد و املاک ۳۹٫۲ درصد برآورد شد. ضریب سرایت بحران در معادله لگاریتم واریانس برای کالاهای مصرفی ضروری، خدمات عمومی، مواد پایه، املاک و فناوری بزرگتر از سایر بخش ها بود و علامت منفی ضریب نامتقارن نیز نشان داد که اخبار بد و شوک های کاهشی، نوسان آینده را بیش از اخبار مثبت تشدید می کنند. دستاورد اصلی مقاله، ارائه یک چارچوب هشدار زودهنگام برای مدیریت راهبردی هوشمند است که می تواند در سطح بنگاه، سرمایه گذار نهادی و سیاستگذار برای اولویت بندی تاب آوری بخشی، بودجه بندی ریسک و سنجش آسیب پذیری زنجیره ارزش به کار رود.

کلیدواژه ها:

بحران انرژی ، سرایت نوسان ، ناهمسانی واریانس نمایی ، بخش های اقتصادی ، مدیریت راهبردی هوشمند ، پیش بینی ریسک