<span lang="FA">بازنمایی زنان در عکاسی جنگ ایران و عراق؛ خوانشی فوکویی از انضباط و عاملیت در پرتو ارزش های هنر اسلامی

بازنمایی زنان در عکاسی جنگ از مهم ترین عرصه های شکل گیری گفتمان های قدرت، جنسیت و کنش اجتماعی و یکی از محورهای هنر متعهد در دوران جنگ تحمیلی است. در گفتمان مسلط جنگ، زنان بیش تر در نقش هایی چون مادری، پشتیبانی و خدمت رسانی تصویر می شوند و بدن آنان حامل معانی اخلاقی و دینی مانند فداکاری، وظیفه مندی، کرامت و شهادت طلبی است که در عین حال بازتاب ارزش های شیعی و گفتمان انقلابی جریان می یابد. پژوهش حاضر با هدف بررسی سازوکارهای فوکویی قدرت، انضباط و هنجارسازی و نسبت آن با عاملیت، مقاومت زنانه و هویت اسلامی زن در چارچوب این ارزش های شیعی انقلابی در عکاسی جنگ ایران و عراق انجام شده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و بر اساس تلفیق تحلیل گفتمانی فوکویی و معنابخشی دینی، مجموعه ای از عکس های منتخب جنگ را از منابع آرشیوی و کتابخانه ای تحلیل کرده است. نتایج نشان داد بازنمایی زنان عمدتا بر پایه تقسیم بندی های جنسیتی و نقش های تثبیت شده شکل می گیرد و بدن زن در قالب پشتیبان جنگ در چارچوب هنر متعهد بازتولید می شود؛ با این حال، همین بدن ها می توانند امکان هایی برای مقاومت و عاملیت زنانه در دل محدودیت های ساختاری و گفتمان های مسلط ایجاد کنند. افزون بر این، بدن زنانه در این عکس ها حامل معنایی قدسی نیز هست؛ بدن آسیب دیده با مفاهیم امتحان الهی، صبر و کرامت رنج تفسیر می شود، بدن آواره نماد مظلومیت اخلاقی است و بدن منضبط با حجاب، جهاد و هویت زن انقلابی اسلامی پیوند دارد. در مجموع، بدن زن در این تصاویر در تقاطع قدرت و قدسیت ظاهر می شود و فهم آن مستلزم توجه هم زمان به سازوکارهای دیداری قدرت، گفتمان هنر متعهد و بازتاب ارزش های شیعی در افق معنایی اسلامی است.اهداف پژوهش:۱ شناسایی و تبیین الگوهای بازنمایی بدن زن در عکاسی جنگ ایران و عراق و تحلیل نسبت آن با گفتمان قدرت و تقسیم بندی های جنسیتی حاکم و ارزش های اسلامی انقلابی۲ تحلیل سازوکارهای فوکویی قدرت، انضباط، به هنجارسازی و زیست قدرت در پرتو ارزش های هنر اسلامی در نحوه نمایش زنان در عکس های منتخب جنگ ایران و عراق و بررسی پیامدهای آن برای عاملیت و مقاومت زنانهسوالات پژوهش:۱ زنان در عکاسی جنگ ایران و عراق چگونه بازنمایی می شوند و این بازنمایی چه نسبتی با گفتمان قدرت و نقش ها و تقسیم بندی های جنسیتی و ارزش های اسلامی انقلابی دارد؟۲- کدام سازوکارهای فوکویی قدرت، انضباط، به هنجارسازی و زیست قدرت در نحوه نمایش بدن زن با توجه به ارزش های هنر اسلامی در عکس های منتخب جنگ ایران و عراق قابل شناسایی است و این سازوکارها چه امکان ها و محدودیت هایی برای عاملیت و مقاومت زنانه ایجاد می کنند؟

کلیدواژه ها:

عکاسی جنگ زنان فوکو قدرت گفتمان اسلامی ، انقلابی