بازخوانی واژه «اعمی» در قرآن کریم و بازتفسیر آیات آغازین سوره عبس

تفاسیر رایج اهل سنت، سبب نزول آیات آغازین سوره عبس را واقعه ای مرتبط با ناراحتی و عبوس شدن پیامبر اکرم صلی الله علیه و سلم در مواجهه با فردی اعمی/ نابینا برشمرده اند و بر همین اساس، آیات آغازین سوره را عتاب الهی نسبت به پیامبر اکرم ص دانسته اند. مفسران و عالمان شیعی این سبب نزول را مردود می دانند. زیرا تحقیر فردی به سبب عارضه ای جسمانی و غیر اختیاری با شخصیت رحمانی و رفتار کریمانه پیامبر اکرم ص سازگار نیست. از این رو برخی جریان دیگری برای تبیین سبب نزول مطرح کرده اند که از اتقان لازم برخوردار نیست. این مقاله ضمن آن که تفسیر رایج مفسران سنی مردود شمرده و تفسیر مفسران شیعی را نیز دارای اتقان لازم ندانسته و با ارائه دلایلی هر دو نظر را نقد کرده است. حل مشکل می تواند بر اساس زمینه های معنایی و تقابلات واژگانی صورت گیرد. از این رو ضمن بررسی موارد کاربرد واژه «اعمی» و مشتقات آن در قرآن، معنای هماهنگ تری را برای آیه بر اساس رویکرد زبان شناختی قرانی پیشنهاد می کند. تحلیل کاربردشناسانه واژه «اعمی» در قرآن کریم، نشان می دهد که این واژه در اغلب موارد به کار رفته در قران به معنای کوردلی و گمراهی است نه نابینایی جسمی؛ و تنها موارد معدودی، همراه با قرائن صریح، در معنای نابینایی ظاهری به کار رفته است. نتیجه تحلیل لغوی و سیاقی آیات آغازین سوره عبس نشان می دهد که این آیات ناظر به مواجهه پیامبر اکرم ص با فردی گمراه است که مزاحم ارشاد افراد مستعد بوده است. ...

کلیدواژه ها:

عبس ، اعمی ، کوردلی ، ضلالت ، تفسیر قرآن