تفسیر معلی بن محمد بصری منبع کلینی در تدوین الکافی: گونه شناسی تحلیلی روایات آن

کتاب الکافی اثر کلینی (م ۳۲۹ق) یکی از معتبرترین منابع حدیثی شیعه است که در تدوین آن از آثار اولیه اصحاب ائمه (ع) بهره گرفته شده است. با این حال، بسیاری از این منابع اولیه در گذر زمان از دست رفته اند و تنها در قالب نقل قول های غیرمستقیم در دسترس هستند. پژوهش حاضر به شناسایی و تحلیل گونه شناسانه روایات تفسیری معلی بن محمد بصری در کتاب الکافی می پردازد. این نوشتار ضمن ارائه تصویری از کتاب التفسیر معلی بصری و تعلق او به گفتمان تفسیر باطنی در میان اصحاب ائمه، با تحلیل محتوای روایات و بررسی ارتباط آن ها با آیات قرآن، آنها را در شش گونه طبقه بندی می کند: تبیین مفاهیم قرآن و تطبیق آنها بر ائمه (ع)، بیان شان و جایگاه آنها، حوادث تاریخی و ارتباط آنها با امامان، تفسیر مفاهیم و آیات فقهی و تبیین مسوولیت جامعه در برابر ائمه (ع). اولیه است. نتایج نشان می دهد که این روایات با محوریت ولایت و امامت اهل بیت (ع)، نمایانگر جایگاه علمی و هدایت گری آنان هستند و به نقش کلیدی معصومان در تفسیر قرآن اشاره دارند.

کلیدواژه ها:

محمد بن یعقوب کلینی ، معلی بن محمد بصری ، کتاب التفسیر ، گونه شناسی روایات ، تفسیر باطنی