<span lang="AR-SA">وجه تسمیه سولدوز<span dir="LTR" lang="AR-SA"> <span lang="AR-SA">و<span dir="LTR" lang="AR-SA"> <span lang="AR-SA">نقده

مقاله حاضر به بررسی ریشه شناسی و وجه تسمیه دو توپونیم مهم در آذربایجان غربی، یعنی سولدوز و نقده، می پردازد. نویسنده با رویکردی میان رشته ای و با تکیه بر اسطوره شناسی، زبان شناسی تاریخی، اخترشناسی باستانی و مردم نگاری، تفسیرهای رایج و عامیانه از این نام ها را نقد کرده و ریشه های کهن تر آن ها را در لایه های اسطوره ای و کیهان شناختی اقوام پروتوترک جستجو می کند. در بخش نخست، نام سولدوز نه به معنای «دشت پرآب» (سولو دوز)، بلکه ترکیبی اسطوره ای از مولفه های «سو/شو» (نور، روشنایی، ایزد آب) و «اولدوز/دوز» (ستاره، آغاز کیهانی) تحلیل شده است. نویسنده آن را با مفهوم «ستاره چوپان» یا «ستاره آب» (عطارد/تیر) مرتبط می داند و بر پیوند آن با آیین های خورشیدپرستی و کیش ستارگان در میان ترکان ساکا و اوغوز تاکید می کند. در بخش دوم، نام نقده به صورت تحول یافته ای از نام الهه کهن ترکی-سومری «آناهیتا/اینانا» (ایزدبانوی آب، باروری و سیاره زهره) معرفی می شود. نویسنده با استناد به شواهد آوایی، نام نقده را بازمانده صورت هایی چون «ناهیدا» یا «ناقیدا» می داند و آن را با شهر باستانی نقده (Naqada) در مصر و تپه حسنلو در سولدوز مقایسه می کند تا پیوندهای فرهنگی-اسطوره ای تمدن های کهن را نشان دهد. مقاله در نهایت بر نقش کلیدی تفکر اسطوره ای و کیهان شناختی ترکان باستان در شکل گیری نظام نام گذاری جغرافیایی آذربایجان تاکید کرده و تفسیرهای صرفا تاریخی یا سیاسی متاخر از این نام ها را ناکافی و گمراه کننده می داند.

کلیدواژه ها:

سولدوز ، نقده ، ریشه شناسی ، اسطوره شناسی ترکی ، آناهیتا ، توپونیمی ، اخترشناسی باستانی ، اینانا ، حسنلو ، ترکان ساکا