مبانی مشروعیت سیاسی حکومتها از نظر سعدی (مطالعه موردی چهار قصیده مدحی)

در این پژوهش باتو جه به دودستگی اهل سیاست در دوران سعدی، چهار قصیده انتخاب شده است: دو قصیده خطاب به ممدوح مطلوب سعدی و دو قصیده خطاب به حاکم بیگانه. گزاره هایی که سعدی در توجیه پایه های قدرت حاکم و رویکردهای سیاسی حاکم مطلوب در مقابل نفی سیاستهای اشتباه مطرح می کند به وسیله فرایندهای مشروعیت بخشی ون لیون تحلیل شده است. ون لیون فرایندهای مشروعیت بخشی را به این صورت دسته بندی می کند: اعتباربخشی، ارزشگذاری اخلاقی، عقلانی کردن و اسطوره سازی. برای تبیین عمیقتر متن و آشکار کردن تلاش سعدی برای تثبیت نظام حکمرانی مطلوب خود از مربع ایدئولوژیک ون دایک استفاده شده است. ون دایک معتقد است گفتمان برای تثبیت خود، خوبیهای خودی و بدیهای دیگری را برجسته می کند و خوبیهای دیگری و بدیهای خودی را نادیده می گیرد. با دقت در جدول داده های هر قصیده و متن قصاید می توان فهمید سعدی بیش از همه از ارزشگذاری اخلاقی و عقلانی کردن برای اقناع مخاطب استفاده کرده ولی اندیشه هایی که با این ابزارها مشروع شده است، هم چنین ساختار قصاید و لحن آنها در هر قصیده متفاوت است. در خطاب با خودی بر قدرتی که نتیجه لطف خدا، خرد، عدالت و نسب خانوادگی است، تاکید می کند و می کوشد جایگاه این قدرت را تثبیت کند؛ اما در رویارویی با دیگری با برجسته کردن زور بازو و شمشیر، او را از دیگر پشتوانه های قدرت سیاسی بی بهره می داند. سعدی قدرت پادشاه را لطف خدا می داند و قصد تغییر حاکم را ندارد؛ اما از نصیحت حکمرانی دست برنمی دارد که سیاستهایی عدالت محور ندارد.

کلیدواژه ها:

قصاید سعدی ، تحلیل گفتمان و اندیشه سیاسی ، گفتمان دینی در شعر سعدی ، خردگرایی در شعر سعدی ، خود و دیگری در شعر سعدی.