مقایسه آرای محمد و احمد غزالی در خصوص ماهیت و مختصات زبان

.محمد و احمد غزالی، دو تن از اندیشمندان برجسته ایرانی در قرن ششم درباره ماهیت و مختصات زبان، نظریات قابل تاملی دارند. این جستار، که به­ شیوه توصیفی تحلیلی و با رویکردی پدیدارشناختی نوشته شده ­است به بررسی و قیاس آرای این دو برادر در حوزه چیستی و مختصات زبان می ­پردازد و می­ کوشد تا به این دو پرسش پاسخ دهد: ۱. در بحث آرای زبانی بویژه «ماهیت زبان» چه تشابه و افتراقاتی بین نظرهای دو برادر وجود دارد؟ ۲. هریک از این اندیشمندان با چه رویکردی به تبیین مفهوم زبان می ­پردازند؟ نتایج این مطالعه نشان می­ دهد که بررسی مفهوم «چیستی زبان» هم در نگاه محمد و هم در نظرگاه احمد غزالی با مقوله «دل» گره خورده ­است؛ به تعبیری «دل» نقطه اشتراک دو نظرگاه است. در فرایند بررسی «زبان در معنای عام» هم نظر هر دو اندیشمند در رسیدن به ساحت «سکوت» به هم نزدیک می­ شود؛ اما احمد غزالی با توجه بیشتر به نمودهای باطنی زبان سرانجام به فراسکوت راه می­ برد. در بحث «زبان در معنای خاص»، محمد غزالی در طرح و شرح مفاهیم و مفردات زبانی رویکردی زبانشناختی دارد؛ یعنی همچون یک زبانشناس، زبان را به­ عنوان ابژه مورد بررسی قرار می­ دهد و به بازتابهای بیرونی زبان مانند گفتار و نوشتار توجه بیشتری نشان می دهد در حالی که رویارویی احمد غزالی با زبان، فلسفی و وجودی است و تفطن به بازیهای زبانی را به وجهی هستی­ شناسانه بازنمایی می­ کند.

کلیدواژه ها:

زبان در کلام محمد غزالی ، زبان در کلام احمد غزالی ، ماهیت زبان ، ویژگیهای زبان عرفانی