بررسی ابعاد چهارگانه تعامل بازار و روحانیت در مشهد: از پیوند سنتی تا کنش انقلابی (۱۳۵۳-۱۳۵۷)

مقاله حاضر به بررسی چگونگی تعامل و پیوند میان دو نهاد اجتماعی-تاریخی مهم یعنی بازار و روحانیت در بستر اجتماعی شهر مشهد در سال های منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی ایران می پردازد. این پژوهش بر این مدعا است که در مشهد، به عنوان یکی از کانون های برجسته مذهبی و سیاسی کشور، رابطه ای پیچیده، چندلایه و درهم تنیده میان این دو نهاد شکل گرفته بود که نقشی اساسی در هدایت تحولات انقلابی ایفا کرده است. این مقاله با بهره گیری از روش های کتابخانه ای، اسنادی و مصاحبه های تاریخ شفاهی، در پی پاسخ به این پرسش است که چگونه نهادهای بازار و روحانیت در زمینه های دینی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی به یکدیگر متصل بوده اند و این ارتباط چه تاثیری بر تقویت جنبش های مردمی در مشهد داشته است؟ فرضیه اصلی پژوهش بر آن است که وجود شبکه ای همپوشان و تعاملی میان بازار و روحانیت، عامل کلیدی در تقویت جنبش های مردمی و مقاومت علیه حکومت پهلوی بوده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که این دو نهاد، در یک پیوند استراتژیک و حمایتی، نقش مکملی ایفا کرده اند؛ به گونه ای که بازار از روحانیت مشروعیت و هدایت می گرفت و روحانیت از بازار حمایت مالی و اجتماعی دریافت می کرد.

کلیدواژه ها:

بازار ، روحانیت ، مشهد ، انقلاب اسلامی ، پیوند دینی- سیاسی