نقش بازیگران خط مشی در تصویب کیفر رجم در قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲

این مقاله در مقام فهم و توصیف فرایند تصویب کیفر رجم در قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ به عنوان یکی از مصادیق نقش آفرینی بازیگران خط مشی در سیاستگذاری جنایی است. یکی از روش ها برای تحلیل خط مشی و فهم چگونگی شکل گیری و بروز تغییرات در خط مشی، تحلیل ذی نفعان یا بازیگران احتمالی است. ابزارها و تکنیک های تحلیل ذی نفعان و بازیگران اغلب برای شناسایی ذینفعان واجد ظرفیت بازیگری و به منظور مدیریت مداخله آن ها در فرایند سیاستگذاری به کار گرفته می شوند و بنابراین مربوط به مرحله ماقبل تدوین سیاست است؛ اما چارچوب ائتلاف مدافع (ACF) از جمله تکنیک هایی است که برای تحلیل آنچه در فرایند سیاستگذاری اتفاق افتاده مناسب است. این مقاله با به کارگیری تکنیک مذکور، به تحلیل فرایند پرمنازعه تصویب کیفر رجم در قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ می پردازد. با اتکا به داده های اسنادی و مصاحبه ای، استدلال می شود که این فرایند، عرصه تقابل دو ائتلاف اصلی با «سیستم های باور هسته ای» متعارض بوده است: «ائتلاف فقهی-سنتی» با باور هسته ای لزوم تصریح قانونی به احکام شرعی به عنوان نماد حاکمیت دینی و «ائتلاف مصلحت گرا-کارکردگرا» با باور هسته ای اولویت دادن به مصالح نظام و کاهش هزینه های بین المللی. نتیجه این تقابل، نه پیروزی کامل یک ائتلاف، بلکه سازش و توافق نسبی دو ائتلاف در قالب ماده ۲۲۵ قانون مجازات اسلامی بود. این توافق شامل تصریح به رجم در متن قانون و در عین حال گنجاندن مکانیسم های تعلیق است که اجرای عملی آن را تقریبا غیرممکن می سازد (پیروزی نمادین ائتلاف اول در عرصه قانون و پیروزی عملی ائتلاف دوم در عرصه اجرا).

کلیدواژه ها:

سیاست گذاری جنایی ، بازیگران خط مشی ، تحلیل ذی نفع ، چارچوب ائتلاف مدافع