تحلیل تطبیقی مفهوم احصان زوجین و آثار فقهی آن از منظر مذاهب خمسه با نگاهی به قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲

این پژوهش به تحلیل تطبیقی شرایط تحقق و زوال احصان زوجین از منظر مذاهب پنج گانه اسلامی (امامیه، حنفی، مالکی، شافعی، حنبلی) و قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ می پردازد. هدف این مطالعه، بررسی شرایط احصان، شناسایی اشتراکات و اختلافات فقهی مذاهب، و تبیین آثار کیفری آن با استناد به ادله فقهی و مقررات قانونی است. پرسش اصلی پژوهش این است که ضوابط تحقق و زوال احصان در مذاهب اسلامی چیست و این تفاوت ها چه تاثیری بر مجازات های حدی دارد؟ این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی، مفهوم احصان، شروط تحقق آن (بلوغ، عقل، نکاح صحیح، اصابت، تمکن، حریت) و اسباب زوال آن (طلاق، مسافرت، حبس، ارتداد) را تحلیل می کند. یافته ها نشان می دهد همه مذاهب بر اجرای حد رجم برای محصن توافق دارند، اما در شرایط تحقق احصان اختلافات قابل توجهی وجود دارد. برای نمونه، فقه امامیه احصان را به نکاح دائم محدود می کند، در حالی که مذاهب اهل سنت نکاح موقت را به دلیل عدم مشروعیت، معتبر نمی دانند. همچنین، حنفیه برخلاف سایر مذاهب، عقل را شرط احصان نمی شمارند. قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲، با تاثیرپذیری از فقه امامیه، تمکن را برای احصان مرد به صورت سخت گیرانه و برای زن به صورت موسع تر تعریف کرده است. این اختلافات، ریشه در مبانی اجتهادی و تفاسیر نصوص شرعی داشته و بر نوع و شدت مجازات های حدی اثر می گذارد. نتایج این پژوهش می تواند به توسعه فقه تطبیقی و اصلاح قوانین کیفری اسلامی یاری رساند.

کلیدواژه ها:

احصان ، مذاهب خمسه ، فقه مقارن ، حد زنا ، نکاح باطل