اثر منشا رویشگاهی بر رشد درختان پده با بهره گیری از تحلیل های خوشه بندی و رگرسیون

سابقه و هدف: هدف تحقیق حاضر بررسی تاثیر منشا رویشگاهی بر صفات رشدی درختان پده با استفاده از تحلیل های خوشه بندی و رگرسیون است تا ضمن تبیین تفاوت عملکرد رویشگاه ها، رویشگاه های مناسب تر برای قلمه گیری و تولید نهال برای استفاده در برنامه های جنگل کاری و احیای رویشگاه های طبیعی شناسایی شوند. مواد و روش ها: در فصل خزان، شاخه های یک ساله از پایه های طبیعی درختان منتخب پده در رویشگاه های استان مرکزی برداشت شد و از آن ها قلمه تهیه گردید. تمامی قلمه های جمع آوری شده در خزانه نهالستان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مرکزی کشت شدند و سپس نهال های یک ساله تولید شد. پس از تولید نهال در خزانه و آماده سازی زمین در بهمن ماه ۱۴۰۰، نهال های یک ساله حاصل از ۱۰ رویشگاه مورد مطالعه در عرصه نهالستان اراک کشت شدند. آزمایش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا شد و از هر رویشگاه ۹ نهال در هر تکرار کاشته شد. در پایان سال سوم کاشت نهال، مشخصه های قطر در ارتفاع برابرسینه و ارتفاع کل درختان اندازه گیری و ثبت شدند و حجم درخت سرپا تولیدی محاسبه شد. پس از محاسبه حجم درختان و با احتساب درصد زنده مانی، حجم در سطح تیمار با توجه به فاصله کاشت محاسبه و به واحد مترمکعب در هکتار تبدیل شد. تجزیه و تحلیل داده های کمی رشد با استفاده از تحلیل واریانس دو طرفه (Two-Way ANOVA) و با در نظر گرفتن اثرات اصلی رویشگاه و بلوک و اثر متقابل آن ها انجام شد. همچنین به منظور بررسی الگوی شباهت و تفاوت بین رویشگاه ها، تجزیه خوشه ای سلسله مراتبی (Cluster Analysis) بر اساس داده های حاصل از ترکیب رویشگاه و بلوک (به عنوان تکرارها) با استفاده از نرم افزار JMP و روش Ward انجام شد. علاوه بر این، برای محاسبه شاخص های آمار توصیفی صفات رویشی شامل میانگین، انحراف معیار، خطای معیار و ضریب تغییرات از پلتفرم Distribution در نرم افزار JMP استفاده شد. همچنین به منظور بررسی روابط بین صفات رویشی، تحلیل رگرسیون (Regression Analysis) با در نظر گرفتن حجم درخت به عنوان متغیر وابسته و قطر برابر سینه و ارتفاع به عنوان متغیرهای مستقل در نرم افزار JMP انجام شد.یافته ها: در سال سوم کاشت نهال ها در عرصه نهالستان شهید رجایی اراک، بیشترین قطر برابر سینه، ارتفاع و حجم کل در رویشگاه بازرجان تفرش در بلوک سوم وجود داشت به طوری که حجم کل از حداقل ۹۵/۵ مترمکعب در هکتار در بلوک سوم – رویشگاه جفتان تفرش تا حداکثر ۴۸/۲۰ مترمکعب در هکتار در بلوک سوم – رویشگاه بازرجان تفرش متغیر بود. تحلیل خوشه بندی سلسله مراتبی صفات رشدی درختان پده با استفاده از روش Ward، بر اساس داده های استانداردشده صفات قطر برابر سینه، ارتفاع و حجم کل انجام شد. خوشه ۱ شامل رویشگاه بازرجان تفرش بلوک های ۱، ۲ و ۳، محلات بلوک های ۱ و ۲ و ارجرود ساوه بلوک های ۲ و ۳ و خوشه ۵ شامل رویشگاه دزفول بلوک ۱، قلعتین ساوه و جلماجرد خمین در بلوک ۲، گتوند بلوک های ۲ و ۳، اصفهان بلوک ۲، جفتان تفرش و کرمان بلوک ۳ است. خوشه های ۲، ۳ و ۴ نیز از نظر صفات رشدی در وضعیت میانی قرار گرفتند. نتایج رگرسیون خطی چندگانه نشان می دهد که مدل رگرسیونی برآورد حجم درخت بر اساس قطر برابر سینه و ارتفاع در سطح ۰۵/۰ معنی دار بود. مقدار ضریب تعیین (R²) برابر با ۹۵۶/۰ است که نشان می دهد ۹۶ درصد از واریانس متغیر حجم درخت توسط متغیرهای قطر برابر سینه و ارتفاع به طور همزمان تبیین می شود. بر اساس ضرایب به دست آمده، معادله رگرسیون چندگانه برای برآورد حجم درخت به صورت V=-۲۰.۰۱۶+۴.۶۰۵×D+۲.۳۲۸×H به دست آمد.نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که منشا رویشگاهی قلمه ها بر صفات رشدی درختان پده تاثیر قابل توجهی دارد و برخی رویشگاه ها، از جمله بازرجان تفرش، محلات و ارجرود ساوه، در شرایط نهالستان شهید رجایی اراک عملکرد رشدی مطلوب تری نسبت به سایر رویشگاه ها نشان دادند.

کلیدواژه ها:

تولید نهال ، خوشه بندی سلسله مراتبی ، رویشگاه ، ضریب رگرسیون ، ویژگی های رویشی