مسیریابی بهینه خط لوله نفت با رویکرد تحلیل هزینه و ارزیابی کاربری اراضی در محیط GIS )مطالعه موردی: ممسنی – گچساران(

طراحی بهینه مسیر خطوط انتقال نفت، یکی از مهم ترین مراحل در توسعه زیرساخت های انرژی و کاهش مخاطرات اقتصادی و زیست محیطی پروژه های بزرگ انتقال است. با توجه به نقش موثر داده های مکانی و ابزارهای نوین تحلیل فضایی در تصمیم گیری های زیرساختی، پژوهش حاضر به بررسی و طراحی مسیر خط لوله انتقال نفت بین پتروشیمی های ممسنی و گچساران با استفاده از سیستم اطلاعات مکانی (GIS) می پردازد. در این تحقیق از دو رویکرد اصلی برای مسیریابی استفاده شد. ابتدا با بهره گیری از مدل رقومی ارتفاع (DEM) منطقه، نقشه شیب تهیه و با استفاده از تحلیل هزینه (Cost Distance) مسیر اولیه طراحی گردید. در ادامه، نقشه کاربری اراضی منطقه به داده رستری تبدیل شد و با تعیین اولویت های مکانی شامل اراضی کشاورزی، جنگل ها، مناطق مسکونی، مرداب ها و شوره زارها، مسیر دوم پیشنهاد شد. نتایج حاصل از مقایسه دو مسیر طراحی شده نشان داد مسیر مبتنی بر تحلیل کاربری اراضی، با طول تقریبی ۸۹٫۶ کیلومتر، در مقایسه با مسیر مبتنی بر شیب منطقه با طول ۹۵٫۴ کیلومتر، کوتاه تر بوده و همچنین از مناطق پرخطر و حساس همچون مناطق شهری و زمین های پرکاربرد اجتناب کرده است. این مسیر از منظر اقتصادی نیز هزینه کمتری در ساخت و اجرا خواهد داشت. همچنین استفاده از داده های طبقه بندی شده کاربری اراضی در فرایند مسیریابی، سبب افزایش دقت و کاهش خطا در انتخاب مسیر نهایی شد. این پژوهش با بهره گیری از قابلیت های تحلیلی GIS و ترکیب لایه های مکانی مختلف، الگویی قابل اعتماد برای مسیریابی خط لوله در مناطق با شرایط پیچیده توپوگرافی ارائه می دهد. یافته های این تحقیق می تواند راهگشای پروژه های مشابه در حوزه انتقال انرژی و توسعه پایدار زیرساختی در سایر نواحی کشور باشد.

کلیدواژه ها:

مسیریابی خط لوله ، تحلیل هزینه ، کاربری اراضی ، مدل رقومی ارتفاع ، سیستم اطلاعات مکانی ، ممسنی ، گچساران