بازخوانی تحلیلی رساله ای از جلال الدین سیوطی در «معرفت نفس»

جلال الدین سیوطی که از اندیشمندان بزرگ مسلمان به شمار می آید، رساله مختصر و مفیدی با عنوان «القول الاشبه فی حدیث من عرف نفسه فقد عرف ربه» نگاشته است. از آنجا که رساله یادشده به آموزه بلند «معرفت نفس» و حدیث شریف مذکور پرداخته و شامل جنبه های حکمی و فلسفی متعددی است، پژوهش حاضر به بررسی تحلیلی- توصیفی این رساله می پردازد. رساله در سه بخش سند حدیث، وجوه دلالت حدیث، و امکان شناخت نفس سامان یافته است. یافته های تحقیق حکایت از آن دارد که نظر سیوطی درباره «عدم صحت سند حدیث» مردود است. دیدگاه او درباره «عدم امکان شناخت نفس» ناقص است، زیرا وی به حیثیات مختلف معرفت شناختی نفس نظر نداشته است. و در «وجوه دلالی حدیث»، بیشتر ملازماتی که میان شناخت نفس و شناخت رب برقرار نموده، براساس مبانی فلسفی و حکمی قابل دفاع می باشد. نوشتار حاضر، در پرتو واکاوی رساله یادشده، ضمن آشکارنمودن وجوه متعدد کاربست معرفت نفس در معرفت رب، به یک تقسیم بندی بدیع در تبیین «رابطه معرفت نفس و معرفت رب» رهنمون گشته است.

کلیدواژه ها:

معرفت نفس ، خودشناسی ، نفس ، حدیث معرفت ، سیوطی