بررسی تحلیلی - انتقادی مبانی الهیات سلبی؛ با تاکید بر تباین وجودی خالق با مخلوق

الهیات سلبی، یکی از مهم ترین مسائل کلامی است که بر شناخت و تفسیر سلبی صفات خداوند تاکید می کند. الهیات سلبی، مبانی متفاوتی دارد، اما هدف پژوهش حاضر، بررسی تحلیلی - انتقادی مهم ترین مبنای آن یعنی «تباین وجودی خالق با مخلوق» است که اندیشمندان گوناگونی با مبانی فکری متفاوت، آن را به عنوان اساس الهیات سلبی پذیرفته اند. پیروان الهیات سلبی، دلایلی همچون نفی سنخیت در ذات، صفات و افعال؛ تنزیه و نفی تشبیه، تلازم خلقت با کثرت و تباین موجودات، آیات و روایات و... را برای اثبات تباین مطرح کرده اند. با تحلیل و بررسی این دلایل، ناسازگاری آن ها با مبانی حکمت متعالیه روشن می شود. مهم ترین مبانی حکمت متعالیه که بر اساس آن ها تباین وجودی خالق و مخلوق به عنوان اساس الهیات سلبی نقد می شود، عبارت اند از: وحدت وجود، سنخیت میان علت و معلول و اشتراک معنوی وجود. افزون بر ناسازگاری تباین تام با مبانی حکمت متعالیه، برداشت های پیروان الهیات سلبی از آیات و روایات برای اثبات تباین تام، صحیح نبوده و دارای اشکالات فراوانی است که از جمله آن ها می‎ توان به آیت نبودن مخلوقات برای خدا؛ مطرح بودن بینونت وصفی نه عزلی در روایات؛ ناتوانی از تفکیک مقام ذات با مقام صفات در روایات و... اشاره کرد. همچنین تباین وجودی میان خالق و مخلوق برپایه نفی تشبیه، موجب اثبات ضد برای خداوند متعال، شکاکیت و بی ایمانی، اشتراک لفظی و... می شود. در پایان باتوجه به نقد نظریه تباین وجودی خالق با مخلوق، این نتیجه به دست آمد که این مبنا برای قائل شدن به الهیات سلبی، ناکافی است.

کلیدواژه ها:

الهیات سلبی ، تباین خالق با مخلوق ، وحدت وجود ، سنخیت ، اشتراک لفظی و معنوی