تبیین تاثیر پراکنده رویی شهری بر تغییر کاربری زمین با تاکید بر اراضی کشاورزی (مطالعه موردی: منطقه ۴ مشهد)

زمینه و هدف: امروزه گسترش فیزیکی و پراکنده رویی شهری ازجمله ویژگی های شناخته شده کشورهای درحال توسعه است که این توسعه ناموزون شهر به نواحی روستایی پیرامونی، منجر به توسعه بدقواره شهر، تخریب و تبدیل اراضی کشاورزی به سایر کاربری ها می گردد. درحالی که بیشتر این زمین های کشاورزی مساعد و تولیدکننده بوده و تغییر کاربری آن به شدت روی اقتصاد روستا و شهر تاثیر منفی خواهد داشت. در این راستا پژوهش حاضر باهدف تحلیل اثرات پراکنده رویی شهری بر تغییر کاربری اراضی کشاورزی محدوده منطقه ۴ مشهد انجام گردیده است. روش بررسی: این پژوهش از حیث هدف کاربردی و با روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است. روش گردآوری اطلاعات اسنادی-کتابخانه ای و روش های میدانی بود. جهت تحلیل داده ها با استفاده از مدل های آنتروپی شانون و هلدرن و از طریق تصاویر ماهواره ای سال های ۱۳۹۹-۱۳۶۹ و نرم افزار ArcGIS میزان تغییر کاربری ها و به ویژه کاربری کشاورزی طی دوره ۳۰ ساله بررسی گردید. یافته ها: نتایج حاصل نشانگر رشد پراکنده (اسپراول) منطقه است که ۶۷ درصد از رشد فیزیکی محدوده، مربوط به رشد جمعیت و ۳۲ درصد مربوط به رشد افقی و پراکنده شهر بوده و از کل زمین های کشاورزی موجود در محدوده مطالعه که در سال ۶۹ حدود ۴۲۳ هکتار بوده، در سال ۹۹ به ۷۲ هکتار رسیده است. بحث و نتیجه گیری: چنانچه رشد و توسعه شهر بدین صورت ادامه پیدا کند، همین مقدار زمین کشاورزی در توسعه آتی شهر از بین خواهد رفت. برای مقابله با این مشکل یکی از اصلی ترین راه حل ها، اتخاذ رویکردی اکولوژیک در کاربری زمین و استفاده درست از منابع طبیعی است که در این میان کشاورزی شهری در راستای اهداف توسعه پایدار، در برقراری ارتباطی منطقی میان نیازهای شهر و حفظ کیفیت اکولوژیکی نقش ارزنده ای خواهد داشت.

کلیدواژه ها:

پراکنده رویی شهری ، کشاورزی شهری ، مدل آنتروپی شانون و هلدرن.