نظام دانایی و گفتمان موسیقایی در کتاب سرگذشت موسیقی ایران؛ تحلیلی کیفی از اندیشه روح الله خالقی در پرتو نظریه گفتمان فوکو

کتاب «سرگذشت موسیقی ایران» اثر روح الله خالقی، صرفا یک روایت تاریخی از موسیقی ایران نیست، بلکه تلاشی نظری برای صورت بندی دانش موسیقایی در ایران مدرن به شمار می رود. مسئله اصلی این پژوهش بررسی این است که خالقی چگونه از طریق ایجاد یک گفتمان معرفتی، در شکل گیری و بازتعریف مفهوم «موسیقی ملی» ایران نقش ایفا کرده است. پرسش اصلی پژوهش آن است که خالقی چگونه از طریق ایجاد نوعی گفتمان معرفتی، بر شکل گیری مفهوم موسیقی ملی در ایران تاثیر گذاشت؟ هدف پژوهش، تحلیل ساختار معرفتی و گفتمان موسیقایی خالقی با تکیه بر نظریه گفتمان میشل فوکو و تبیین نقش این اثر در تولید نظام دانایی موسیقایی و بازتعریف هویت نظری موسیقی ملی ایران است. این پژوهش با رویکردی کیفی و مبتنی بر تحلیل گفتمان فوکویی انجام شده است. داده ها از طریق مطالعه اسنادی شامل دو جلد کتاب «سرگذشت موسیقی ایران»، مقالات، یادداشت ها و سایر آثار مرتبط خالقی گردآوری شده اند. یافته ها نشان می دهد که خالقی با نهادینه سازی آموزش موسیقی و تدوین مبانی نظری آن، دانش موسیقایی را از سنت شفاهی به حوزه نوشتار و علم منتقل کرده است. او با تاسیس هنرستان موسیقی ملی و نگارش این اثر، گفتمانی آموزشی و فرهنگی ایجاد کرده که در آن «موسیقی دان ملی» به عنوان سوژه ای نوین شکل می گیرد. در این گفتمان، قدرت از طریق دانش و نهادهای آموزشی اعمال شده و به بازتولید هویت فرهنگی منجر می شود. بر این اساس، «سرگذشت موسیقی ایران» را می توان متنی دانست که در آن دانش موسیقایی در پیوند با قدرت و هویت ملی بازتولید می شود. خالقی به عنوان یکی از چهره های کلیدی، نقش مهمی در شکل گیری نظام دانایی موسیقایی ایران مدرن داشته است؛ نظامی که آثار آن همچنان در حوزه آموزش، پژوهش و نقد موسیقی ایران تداوم دارد.

کلیدواژه ها:

موسیقی ایرانی ، روح الله خالقی ، کتاب سرگذشت موسیقی ایران ، نظریه گفتمان فوکو ، نظام دانایی