شبکه معنایی سحر: بازخوانی ساخت گرای قرآن در افق متون یهودی

سحر در قرآن کریم مفهومی چندلایه است. تحلیل معناشناسی سحر در قرآن نشان می دهد سحر در محور جانشینی در کنار مفاهیمی چون «کتاب»، «حکمت»، «قرآن»، «تورات» و «انجیل» قرار می گیرد و در سطح فاعلی با خوشه هایی مانند «الکافرون، الظالمون، المجرمون» پیوند می یابد. اما تحلیل درون متنی قرآن منطق این جانشین های معنایی را توضیح نمی دهد. از این رو، مقاله با رویکردی بینامتنی به متون یهودی (تورات، تلمود و ادبیات بین العهدینی) می پردازد تا افق فرهنگی–دینی ای را بازسازی کند که قرآن در آن با سنت های پیشین وارد گفت وگو می شود.بر پایه ترکیب معناشناسی ساختگرا در متن قرآن و تحلیل مضمون در متون یهودی، استدلال می کنیم که سحر در هر دو سنت واژه ای منفرد نیست و در شبکه ای مشترک از سه مولفه معنایی تعریف می شود: «قدرت بخشی»، «شگفت آفرینی» و «تعلیم پذیری». این مولفه ها توضیح می دهند که چرا در قرآن سحر در محور جانشینی در کنار کتاب، حکمت و دیگر معارف الهی قرار می گیرد، هرچند از حیث ارزشی در قطب مقابل آن هاست. مولفه تمایزبخش در این شبکه «منشا معرفت» است: در یکسو، وحی، کتاب و نبوت که از خدا و «گروه آسمانی» مطیع او سرچشمه می گیرند؛ و در سوی دیگر، سحر و کهانت که در قرآن به شیاطین و در متون یهودی به فرشتگان عاصی و دیوان نسبت داده اند.بدین سان، مقاله نشان می دهد که توجه به بینامتن های یهودی به درک منطق جانشین های قرآنی کمک می کند و قرآن در تمایز سحر از معجزه، با وجود اشتراک ساختار معنایی با سنت یهودی، خوانشی انتقادی و توحیدی ارائه می کند و جایگاه سحر را به عنوان «معرفت قدرت بخش غیرالهی رقیب وحی» بازتعریف می کند.

کلیدواژه ها:

سحر ، معناشناسی قرآنی ، معناشناسی ساختاری ، بینامتنیت ، متون یهودی ، وحی ، معجزه