تحلیل تطبیقی دلالت های تربیتی معناشناسی وحی در قرآن کریم و عهد عتیق

وحی در ادیان ابراهیمی صرفا مجرای انتقال گزاره های اعتقادی نیست، بلکه نوعی رابطه هدایت گر میان خداوند و انسان را صورت بندی می کند و ازاین رو، تلقی هر متن مقدس از وحی در تعیین مبانی و روش های تربیت دینی موثر است. پژوهش حاضر با هدف بازسازی و مقایسه شبکه معنایی وحی در قرآن کریم و عهد عتیق و استنتاج دلالت های تربیتی آن انجام شده است. روش پژوهش، کیفی و تحلیلی تطبیقی است. داده های اصلی از دو متن مقدس استخراج و با تحلیل واژگان محوری، روابط هم نشینی و جانشینی و مقایسه هفت مولفه «مبدا، محتوا، شیوه ارتباط، واسطه، دریافت کننده، مخاطب و غایت» بررسی شده اند. یافته ها نشان می دهد در قرآن، پیوند «وحی» با قول، کلام، نزول، القا، تلقی، تلاوت و ابلاغ، الگویی گفتاری تنزیلی هدایتی می سازد؛ در عهد عتیق، هم پیوندی آشکارشدن، دیدن، شناختن، کلام، رویا، رخداد تاریخی و عهد، الگویی آشکارساز تاریخی عهدی را برجسته می کند. هر دو الگو بر مبدا الهی هدایت، مخاطب بودن انسان و پیوند معرفت با پاسخ عملی اتفاق دارند، اما در قرآن، فهم، تعقل، ابلاغ و مسئولیت فردی جمعی و در عهد عتیق، روایت، حافظه جمعی، هویت عهدی و وفاداری تاریخی برجسته تر است. بر این مبنا، تربیت وحی بنیاد باید میان اقتدار معرفتی و عاملیت متربی، تعلیم و گفت وگو، معرفت و عمل، و تجربه فردی و حافظه جمعی توازن برقرار کند. نوآوری پژوهش، ارائه زنجیره ای قابل ردیابی از داده متنی تا دلالت تربیتی و سنجش آن با ادبیات تخصصی تربیت دینی است.

کلیدواژه ها:

وحی ، معناشناسی ، قرآن کریم ، عهد عتیق ، تربیت دینی ، عاملیت متربی ، تربیت روایی