میراث سبز کهگیلویه و بویر احمد: پژوهشی گیاه قوم شناختی در شهرستان دهدشت

گیاهان دارویی و خوراکی بخشی از دانش بومی جوامع محلی را تشکیل می دهند و علاوه بر نقش درمانی، در نظام غذایی، معیشت و زندگی روزمره مردم جایگاه ویژه ای دارند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی گیاهان دارویی و خوراکی و تبیین دانش بومی مرتبط با آن ها در شهرستان دهدشت انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و به شیوه میدانی صورت گرفت. داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با مطلعین محلی و مشاهده گردآوری شد و با استفاده از روش تحلیل سه مرحله ای اسپرادلی مورد تحلیل قرار گرفت. یافته های پژوهش منجر به شناسایی ۲۴ گونه گیاهی دارویی و خوراکی از ۹ خانواده گیاهی شد که در مناطق سردسیری و گرمسیری شهرستان دهدشت پراکنش دارند. تحلیل داده ها نشان داد که دانش بومی مرتبط با این گیاهان در سه حوزه اصلی سازمان یافته است: الگوهای درمانی گیاهان، پیوند دانش گیاهی با بدن زنان و دوگانگی درمان و خطر. نتایج نشان داد که گیاهان شناسایی شده برای درمان طیف وسیعی از بیماری های گوارشی، تنفسی، کلیوی، التهابی و عصبی به کار می روند و در کنار آن، آگاهی گسترده ای درباره محدودیت های مصرف، به ویژه در دوران بارداری و شیردهی، وجود دارد. همچنین یافته ها بیانگر آن است که در دانش بومی منطقه، مرز مشخصی میان غذا و دارو وجود ندارد و بسیاری از گیاهان در قالب غذاهای محلی، آش ها، چاشنی ها و فرآورده های خوراکی مصرف می شوند. بررسی شیوه های مصرف نیز نشان داد که جوشانده، مصرف پودری، خام خوری، ضماد، طعم دهی، آب پز کردن، سرخ کردن، کباب کردن و تهیه ترشی از مهم ترین الگوهای استفاده از گیاهان در منطقه به شمار می روند. همجنین، وابستگی بخشی از خانوارها به درآمد حاصل از برداشت گیاهان، برخی گونه های ارزشمند را در معرض کاهش و تهدید قرار داده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که دانش گیاهی مردم دهدشت بخشی از میراث فرهنگی ناملموس منطقه است که در آن تجربه های درمانی، نظام غذایی، شناخت محیط طبیعی و راهبردهای معیشتی به شکلی درهم تنیده حضور دارند.

کلیدواژه ها:

گیاه‎قوم شناسی ، گیاهان دارویی ، میراث ناملموس ، کهگیلویه و بویراحمد ، دهدشت