جایگاه پسته و بازتاب آن در فرهنگ و ادبیات شفاهی مردم ایران

پسته در اقتصاد، فرهنگ، هنر و ادبیات ایران کارکردهای گوناگون مادی (استومند) و فرامادی (مینوی) دارد. باشندگی و بسامد گونه های زبانی و نوشتاری در فرهنگ مردم و ادب عامه، اهمیت و جایگاه این میوه یا فرآورده ی باغی را میان مردم سراسر ایران و دیگر پارسی زبانان نمایان تر می کند. در این مقاله، با هدف بازنمایی برخی از جلوه های کارکردی پسته در ادبیات و فرهنگ عامه (فولکلور)، به آفریده های گویشی و جایگاه ذهن و زبان ساخته ی عامیانه ی آن در ادبیات شفاهی و میراث ناملموس مردم ایران، خواهیم پرداخت. به ویژه، مناطق روستایی و شهرهایی چون دامغان در استان سمنان، و سیرجان و رفسنجان در استان کرمان، توجه شده است که بیش ترین پسته ی تولیدی باغ های ایران را روانه بازار داخلی و جهانی می کنند. افزون بر ویژگی های زیست قومی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی، به رویکردهای دانش بومی، میراث فرهنگی و آفرینش های شفاهی مردم در ساختار و بافتار گونه های مثل (تمثیل)، ضرب المثل(زبانزد)، چیستان(معما)، ترانه(شعر)، باور(عقیده)، قصه(افسانه و حکایت)، طب محلی و گیاهی، خواص دارویی و مسایل زبانی دیگر پرداخته می شود. روش انجام این پژوهش ترکیبی توصیفی، تجربی و روایی از شیوه های کتابخانه ای (اسنادی) و میدانی (گفتگو و مصاحبه) است که خوانندگان می توانند با دستاوردهای گردآوری شده ی ادبیات عامه، فرهنگ مردم و پژوهش های میان رشته ای ایران شناسی، فولکلور و مردم شناسی در باره ی جایگاه و اهمیت پسته در فرهنگ مردم ایران و کشورهای پهنه ی تاریخی-فرهنگی آن، آشناتر شوند. این پژوهش بخشی از یک تحقیق بزرگتر با رویکرد شناخت جایگاه فرامادی یکی از نشان های اقتصاد ملی است که می تواند برای تاریخ، فرهنگ، تمدن، هنر و ادبیات ایران زمین، سودمند و اثربخش باشد. در پایان نیز پیشنهادهایی برای کاربست یافته های پژوهش داده می شود که برای علاقه مندان و پژوهشگران علوم اجتماعی، ادبیات و دیگر رشته ها کارآمد خواهد بود. پژوهشگران از بخش های مختلف کار، عکس تهیه کرده اند تا با بهره مندی از اطلاعات اسنادی و میدانی، مخاطبان بهتر با موضوع ارتباط برقرار کنند.

کلیدواژه ها:

پسته ، گیاه‎قوم شناسی ، فرهنگ عامه ، فولکلور ، ادبیات شفاهی ، دانش بومی ، میراث فرهنگی ناملموس