نشانه شناسی رنگ و نور در چهار اثر منتخب جوتو دی بوندونه بر اساس نظریه پیرس

رنگ و نور از بنیادی ترین عناصر معناپرداز در هنر قرون وسطی به شمار می آیند و در نقاشی گوتیک،افزون بر کارکردهای زیبایی شناختی،حامل مفاهیم الهی،عرفانی و آیینی هستند.جوتو دی بوندونه به عنوان یکی از تاثیرگذارترین نقاشان اواخر قرون وسطی،با فاصله گرفتن از سنت تصویری بیزانس،از ظرفیت های رنگ و نور برای خلق فضایی واقع گرایانه و در عین حال معنوی بهره گرفت و زمینه تحول زبان تصویری هنر غرب را فراهم ساخت.با وجود پژوهش های متعدد درباره ویژگی های هنری آثار جوتو،چگونگی تولید معنا از طریق تعامل رنگ و نور در چارچوب نشانه شناسی پیرس کمتر مورد توجه قرار گرفته است.پژوهش حاضر با هدف تحلیل کارکرد نشانه ای رنگ و نور در چهار اثر شاخص جوتو، بر مبنای نظریه سه گانه نشانه شناسی چارلز سندرز پیرس انجام شده است.پرسش اصلی پژوهش آن است که رنگ و نور چگونه از سطح عناصر بصری فراتر رفته و به نشانه هایی برای انتقال مفاهیم قدسی و معنوی تبدیل می شوند. روش تحقیق کیفی، از نوع توصیفی تحلیلی است و داده ها با استفاده از منابع کتابخانه ای و تحلیل بصری آثار گردآوری شده اند.چهار اثر منتخب نیز به صورت هدفمند و بر اساس جایگاه تاریخی، تنوع در کاربرد رنگ و نور و قابلیت تحلیل در چارچوب نظری پژوهش انتخاب شده اند.یافته های پژوهش نشان می دهد که رنگ و نور در آثار جوتو در سه سطح شمایلی، نمایه ای و نمادین عمل می کنند. نور علاوه بر ایجاد عمق فضایی و انسجام ترکیب بندی، به عنوان نمایه ای از حضور امر قدسی و تجلی حقیقت الهی ایفای نقش می کند و رنگ هایی همچون آبی،طلایی و قرمز نیز فراتر از ارزش های بصری، حامل مفاهیمی چون پاکی، الوهیت، رستگاری و شهادت هستند.بدین ترتیب، جوتو با بهره گیری هم زمان از این عناصر،نظامی معنایی خلق کرده است که میان واقع گرایی تصویری و تجربه معنوی پیوند برقرار می کند.نتایج این پژوهش نشان می دهد که الگوی نشانه شناختی پیرس می تواند چارچوبی کارآمد برای تحلیل لایه های معنایی هنر گوتیک و بازخوانی نظام دلالت در نقاشی های مذهبی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

جوتو دی بوندونه ، نشانه شناسی پیرس ، رنگ ، نور ، هنر گوتیک