تبدیل آرمان شهر به پادآرمان شهر در سینمای علمی تخیلی معاصر

عصر روشنگری را می توان نقطه عطفی در تلاش انسان برای ساخت «بهشت زمینی» و تحقق جامعه ای عقلانی و عاری از بی عدالتی دانست؛ تلاشی که به مرور زمان ابعاد گوناگونی از حیات فکری و اجتماعی بشر را متاثر ساخت. گسترش مسائل اجتماعی همچون تبعیض، نابرابری و بحران های ناشی از توسعه مدرن، ذهن انسان را به سوی تصور فضاهایی آرمانی سوق داد و بدین ترتیب مفاهیم آرمان شهر (اتوپیا) و پادآرمان شهر (دیستوپیا) به عنوان دو قطب متقابل در اندیشه بشری شکل گرفتند. یکی از مهم ترین عرصه های بازتاب این مفاهیم، سینمای علمی–تخیلی معاصر است که با بهره گیری از تخیل آینده نگر، امکان بازنمایی جوامع مطلوب و در عین حال پیامدهای بحران زای آن ها را فراهم می سازد. در بسیاری از این آثار، آرمان شهرهای مبتنی بر عقلانیت، پیشرفت علمی و نظم اجتماعی، در فرآیندی تدریجی به پادآرمان شهرهایی سرکوبگر و بحران زده تبدیل می شوند. مسئله اصلی این پژوهش بررسی و تحلیل عواملی است که سبب می شوند روایت های علمی–تخیلی از یک وضعیت آرمانی آغاز شده و به جهانی ویران شهری منتهی شوند. یافته های پژوهش نشان می دهد که پیشرفت نامتوازن فناوری، تمرکز قدرت در ساختارهای اقتصادی و ایدئولوژیک، بحران های زیست محیطی، گسترش نظارت و کنترل اجتماعی و دگرگونی های هویتی، از مهم ترین عوامل این گذار از آرمان شهر به پادآرمان شهر در سینمای معاصر هستند. این پژوهش با روش کیفی و رویکرد توصیفی– تحلیلی و از طریق تحلیل محتوای آثار منتخب علمی– تخیلی انجام شده است

کلیدواژه ها:

تخیل ، عقلانیت ، آینده نگری ، سینمای علمی تخیلی ، آرمان شهر ، پادآرمان شهر