تحلیل محتوای تجارب آتشنشانان از عوامل موثر بر موفقیت یا شکست عملیاتهای امداد و نجات

عملیات امداد و نجات آتشنشانی در محیطی پویا، زمانمند و پرخطر انجام میشود و نتیجه آن فقط به تجهیزات و توان جسمانی وابسته نیست، بلکه به کیفیت تصمیمگیری، ارتباطات، فرماندهی حادثه، هماهنگی تیمی، آمادگی فردی و سازمانی و مدیریت خستگی نیز وابسته است. هدف پژوهش حاضر، تحلیل محتوای تجربههای گزارششده آتشنشانان و شناسایی عوامل موثر بر موفقیت یا شکست عملیاتهای امداد و نجات بود. این پژوهش با رویکرد کیفی ثانویه و با استفاده از تحلیل محتوای جهتدار منابع علمی و گزارشهای پژوهشی مرتبط انجام شد. منابع بهصورت هدفمند از میان مطالعاتی انتخاب شدند که مستقیما تجربه، عملکرد تیمی، ایمنی، فرماندهی، ارتباطات، آموزش، تصمیمگیری یا آمادگی آتشنشانان را در موقعیتهای عملیاتی بررسی کرده بودند. دادههای استخراجشده در چند مرحله تقلیل، کدگذاری، مقولهبندی و بازبینی شدند. یافتهها در هفت مقوله اصلی سازمان یافتند: ارتباطات و آگاهی موقعیتی مشترک؛ حمایت و انسجام تیمی؛ رهبری و فرماندهی حادثه؛ سازماندهی، تخصیص منابع و هماهنگی؛ شایستگی، آموزش و آمادگی عملیاتی؛ تصمیمگیری، سازگاری و مدیریت تغییرات صحنه؛ و آمادگی جسمی-روانی و خستگی. برآیند تحلیل نشان داد که موفقیت عملیات بیشتر در شرایطی شکل میگیرد که اطلاعات معتبر و بهموقع در چرخههای ارتباطی بسته تبادل شود، اعضای تیم شناخت مشترکی از نقشها و مهارتهای یکدیگر داشته باشند، فرماندهی از ساختار و قابلیتهای نیروها آگاه باشد و تصمیمها با تغییرات صحنه تطبیق یابند. در مقابل، اختلال ارتباطی، فرماندهی منفعل، ابهام در وظایف، کمبود منابع، ضعف آموزش، خستگی و افت آگاهی موقعیتی از مهمترین مسیرهای زمینهساز عملکرد ناموفق و افزایش خطر شناخته شدند. بر این اساس، تقویت آموزشهای مبتنی بر سناریو، مدیریت منابع انسانی و فنی، توسعه مهارتهای غیر فنی و استقرار سازوکارهای یادگیری پس از عملیات میتواند به ارتقای اثربخشی و ایمنی عملیاتهای امداد و نجات منجر شود.

کلیدواژه ها:

آتشنشانان ، عملیات امداد و نجات ، تحلیل محتوا ، عملکرد تیمی ، ایمنی عملیاتی