هوشمندسازی آموزش و بازتعریف فرصت های یادگیری؛ واکاوی نقش فناوری های هوش مصنوعی در شخصی سازی آموزش و کاهش شکاف های آموزشی با رویکردی فرهنگی تربیتی

تحول دیجیتال در نظام آموزش و پرورش، هوش مصنوعی را از یک ابزار فناورانه به یکی از مولفه های اثرگذار بر طراحی و اجرای فرایند یاددهی یادگیری تبدیل کرده است. قابلیت سامانه های هوشمند در تحلیل داده های آموزشی، تشخیص نیازهای متفاوت یادگیرندگان و ارائه بازخورد متناسب، چشم انداز تازه ای برای طراحی تجربه های یادگیری ایجاد کرده است؛ با این حال، بهره گیری از این ظرفیت ها در محیط مدرسه همواره با ملاحظات فرهنگی، تربیتی و روان شناختی همراه است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی ظرفیت فناوری های هوشمند در متناسب سازی فرایند یادگیری و بررسی نقش آن ها در گسترش فرصت های برابر آموزشی انجام شد.این پژوهش با رویکرد آمیخته انجام گرفت و ۲۰۰ دانش آموز و ۱۵ معلم از محیط های آموزشی با شرایط اجتماعی و فرهنگی متفاوت در آن مشارکت داشتند. در بخش کمی، داده های مربوط به تجربه یادگیری، میزان بهره مندی از فناوری و ادراک دانش آموزان از فرصت های آموزشی گردآوری و تحلیل شد. در بخش کیفی نیز با استفاده از مصاحبه نیمه ساختاریافته، دیدگاه معلمان و دانش آموزان درباره آثار آموزشی، فرهنگی و روان شناختی فناوری های هوشمند بررسی شد.نتایج نشان داد استفاده هدفمند از هوش مصنوعی می تواند با فراهم کردن مسیرهای متنوع یادگیری، بازخورد سریع و متناسب و امکان توجه بیشتر به تفاوت های فردی، مشارکت دانش آموزان را افزایش دهد و بخشی از محدودیت های الگوی یکسان آموزش را کاهش دهد. در مقابل، نابرابری در دسترسی به تجهیزات و اینترنت، تفاوت سطح سواد دیجیتال خانواده ها و مدارس و نگرش های فرهنگی متفاوت نسبت به فناوری، از عواملی بودند که می توانند توزیع مزایای آموزش هوشمند را نابرابر کنند. همچنین، مشارکت کنندگان بر ضرورت حفظ ارتباط انسانی، تقویت استقلال فکری و پیشگیری از وابستگی بیش از اندازه به سامانه های هوشمند تاکید داشتند.بر اساس یافته ها، هوشمندسازی آموزش زمانی می تواند به ارتقای کیفیت و عدالت آموزشی منجر شود که در کنار توسعه فناوری، به زمینه فرهنگی مدرسه، توانمندسازی معلمان، سلامت روان و مهارت خودتنظیمی دانش آموزان نیز توجه شود. بنابراین، رویکرد مطلوب در استفاده از هوش مصنوعی آموزشی، جایگزین کردن فناوری به جای معلم نیست؛ بلکه ایجاد یک الگوی تلفیقی است که در آن فناوری به عنوان ابزار پشتیبان، ظرفیت حرفه ای معلم و نیازهای انسانی و تربیتی دانش آموزان را تقویت کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی آموزشی ، هوشمندسازی آموزش ، شخصی سازی یادگیری ، عدالت آموزشی ، تفاوت های فردی ، سواد دیجیتال ، تربیت دانش آموز