بازطراحی تجربه یادگیری در عصر هوش مصنوعی؛ فرصت ها و موانع تحقق آموزش فراگیر و برابر در مدارس با تاکید بر زمینه های فرهنگی

گسترش فناوری های هوش مصنوعی در نظام های آموزشی، الگوی سنتی یاددهی یادگیری را با دگرگونی های قابل توجهی مواجه ساخته و امکان حرکت از آموزش یکسان برای همه دانش آموزان به سوی تجربه های یادگیری متناسب با نیازها، توانایی ها و تفاوت های فردی را فراهم کرده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی ظرفیت هوش مصنوعی در بازآرایی فرایند یادگیری و تحلیل نقش عوامل فرهنگی و اجتماعی در دسترسی برابر دانش آموزان به فرصت های آموزشی نوین انجام شده است. پژوهش با رویکرد آمیخته و با مشارکت ۲۰۰ دانش آموز و ۱۵ معلم از مدارس با زمینه های اجتماعی و فرهنگی متفاوت انجام گرفت. در بخش کمی، داده ها با استفاده از ابزارهای سنجش نگرش نسبت به یادگیری شخصی سازی شده و عدالت آموزشی گردآوری و در بخش کیفی، دیدگاه معلمان و دانش آموزان درباره پیامدهای آموزشی و فرهنگی استفاده از فناوری های هوشمند از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته بررسی شد.یافته ها نشان داد استفاده هدفمند از سامانه های هوشمند می تواند با شناسایی تفاوت های فردی، ارائه بازخورد متناسب و تنظیم مسیر یادگیری، زمینه مشارکت بیشتر دانش آموزان و افزایش انعطاف پذیری فرایند آموزش را فراهم کند. با این حال، برخورداری از این ظرفیت ها به شکل یکسان در میان دانش آموزان امکان پذیر نیست و عواملی همچون دسترسی نابرابر به تجهیزات و اینترنت، تفاوت سرمایه فرهنگی خانواده ها، میزان سواد دیجیتال و آمادگی مدارس، بر کیفیت بهره مندی از فناوری تاثیر می گذارند. همچنین، یافته های کیفی نشان داد در صورت استفاده افراطی یا بدون نظارت تربیتی، احتمال کاهش تعاملات انسانی، وابستگی به پاسخ های آماده و کم رنگ شدن نقش معلم در فرایند یادگیری وجود دارد.برآیند یافته ها بیانگر آن است که تحقق آموزش عادلانه در عصر هوش مصنوعی، صرفا به توسعه فناوری وابسته نیست، بلکه نیازمند ایجاد توازن میان ظرفیت های هوشمند فناوری، نقش هدایتگر معلم، تفاوت های فرهنگی و اجتماعی و الزامات تربیتی مدرسه است. بر این اساس، سیاست گذاری آموزشی باید به جای تمرکز صرف بر ورود ابزارهای هوشمند، بر ایجاد زیرساخت برابر، ارتقای سواد هوش مصنوعی، توانمندسازی معلمان و طراحی الگوهای استفاده مسئولانه و متناسب با بافت فرهنگی مدارس تاکید کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی در آموزش ، یادگیری شخصی سازی شده ، آموزش فراگیر ، عدالت آموزشی ، سواد هوش مصنوعی ، تفاوت های فرهنگی ، نقش معلم