دانش آموز کم تحمل؛ چگونه صبر و پشتکار را آموزش دهیم؟

یکی از چالش های مهم کلاس درس در سال های اخیر، کاهش تحمل دانش آموزان در برابر دشواری، تاخیر، شکست، اشتباه و فعالیت هایی است که نیازمند تلاش مستمر هستند. برخی دانش آموزان انتظار دارند پاسخ مسئله را بلافاصله پیدا کنند، تکلیف در کوتاه ترین زمان پایان یابد و نتیجه تلاش خود را سریع مشاهده کنند. هنگامی که با مسئله ای دشوار، تمرینی طولانی یا فعالیتی نیازمند تکرار مواجه می شوند، ممکن است خیلی زود جمله هایی مانند «نمی توانم»، «سخته»، «حوصله ندارم» یا «بلد نیستم» را به زبان بیاورند و فعالیت را رها کنند. این وضعیت را نمی توان صرفا به تنبلی، بی علاقگی یا ضعف اخلاقی نسبت داد؛ زیرا صبر، پشتکار، خودتنظیمی، تحمل ناکامی و توانایی ادامه دادن در شرایط دشوار، مهارت هایی قابل آموزش و تقویت هستند.مدرسه یکی از مهم ترین محیط های شکل گیری این مهارت هاست و معلم می تواند از طریق طراحی تکالیف مرحله ای، هدف گذاری واقع بینانه، آموزش راهبردهای خودتنظیمی، ایجاد فرصت تجربه موفقیت، بازخورد فرایندی، آموزش تحمل اشتباه، فعالیت های مسئله محور و تقویت تلاش، زمینه رشد پشتکار را فراهم کند. یادگیری خودتنظیمی به دانش آموز کمک می کند فرایند یادگیری خود را برنامه ریزی، کنترل، ارزیابی و اصلاح کند و در برابر دشواری ها منفعل نباشد. شواهد پژوهشی فارسی نیز ارتباط میان راهبردهای خودتنظیمی و انگیزش پیشرفت تحصیلی را تایید کرده اند و نشان داده اند آموزش این راهبردها می تواند پشتکار، سخت کوشی، اعتمادبه نفس و خودکارآمدی تحصیلی را افزایش دهد (آریان و همکاران، ۱۴۰۳؛ زارع زاده و علی عسکری، بی تا).این مقاله با رویکردی تبیینی و کاربردی، مفهوم کم تحملی دانش آموزان، عوامل شکل گیری آن، نقش خانواده و مدرسه، جایگاه معلم و راهکارهای عملی برای آموزش صبر و پشتکار را بررسی می کند و نشان می دهد هدف مدرسه نباید تربیت دانش آموزی باشد که هرگز شکست نمی خورد، بلکه باید دانش آموزی تربیت کند که پس از شکست بتواند دوباره تلاش کند.

کلیدواژه ها:

دانش آموز کم تحمل ، صبر ، پشتکار ، تحمل ناکامی ، خودتنظیمی ، انگیزش تحصیلی ، خودکارآمدی ، معلم.