رابطه بین هوش هیجانی (EQ) معلم و فضای امن روانی در کلاس درس

فضای امن روانی در کلاس درس به عنوان یکی از پیش شرط های بنیادین یادگیری عمیق و مشارکت فعال دانش آموزان، به طور فزاینده ای در ادبیات تعلیم و تربیت مورد توجه قرار گرفته است. این مقاله با رویکردی تحلیلی‑مروری، به بررسی رابطه بین هوش هیجانی معلم و ایجاد و تقویت فضای امن روانی در کلاس درس می پردازد. ابتدا مبانی نظری و مفهومی هوش هیجانی و امنیت روانی با تکیه بر چارچوب های سالووی و مایر، گلمن و نظریه امنیت روانی ادموندسون واکاوی می شود. سپس مولفه های هوش هیجانی معلم شامل خودآگاهی، خودتنظیمی، همدلی و مهارت های اجتماعی و نقش هر یک در شکل گیری فضای امن روانی بررسی می گردد. شواهد پژوهشی نشان می دهد که میان هوش هیجانی معلمان و کیفیت روابط معلم‑دانش آموز همبستگی مثبت قوی وجود دارد و معلمانی با خودآگاهی، همدلی و کنترل هیجانی بالاتر، تعارضات کمتری را تجربه می کنند و اعتماد بیشتری از سوی دانش آموزان دریافت می دارند (Garuda, ۲۰۲۵). پژوهش ها همچنین نشان می دهند که امنیت روانی نه یک ویژگی ثابت کلاس، بلکه پدیده ای پویا و هم ساخته شده است که از رهگذر گفت وگوی اصیل، هم آوایی هیجانی و مدل سازی مداوم کنجکاوی و آسیب پذیری توسط معلم شکل می گیرد (Mazowiecki-Kocyk, ۲۰۲۵). در ادامه، سازوکارهای میانجی این رابطه شامل مدیریت کلاس، ارتباط عاطفی، الگوسازی تنظیم هیجان و کاهش اضطراب دانش آموزان تحلیل می شود. سپس چالش ها و موانع تحقق این رابطه شامل فشارهای نهادی، کار هیجانی و کمبود آموزش تخصصی بررسی می گردد. پیشینه پژوهش نشان می دهد که با وجود رشد مطالعات در این حوزه، شکاف های پژوهشی مهمی به ویژه در بسترهای فرهنگی غیرغربی و مطالعات طولی باقی مانده است. نتیجه گیری مقاله بر ضرورت گنجاندن آموزش هوش هیجانی در برنامه های تربیت معلم و توسعه حرفه ای به عنوان راهبردی برای ارتقای امنیت روانی کلاس درس تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی معلم ، امنیت روانی کلاس ، فضای کلاس درس ، روابط معلم‑دانش آموز