واکاوی نقش ادبیات داستانی درتوسعه مهارت های اجتماعی و اخلاقی: مطالعه ای کیفی بر مبنای رویکرد های علوم تربیتی

در نظام های آموزشی معاصر، تربیت اجتماعی و اخلاقی دانش آموزان نه به عنوان حاشیه ای بر برنامه درسی، بلکه به مثابه یکی از محورهای اساسی «مهارت های نرم» شناخته می شود. این پژوهش با هدف واکاوی کارکردهای تربیتی ادبیات داستانی کلاسیک فارسی و نقش آن در توسعه هوش اجتماعی و اخلاقی دانش آموزان صورت گرفته است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که چگونه ساختار روایی حکایات کلاسیک می تواند به عنوان ابزاری در جهت ارتقای شایستگی های رفتاری عمل نماید. روش پژوهش در این مطالعه، کیفی و مبتنی بر تحلیل محتوای آثار شاخص ادبیات فارسی، شامل حکایت های «طوطی و بازرگان»، «پیل در تاریکی» و «لاک پشت و دو مرغابی» است. یافته های تحلیل کیفی نشان می دهد که داستان، به دلیل برخورداری از «ساختار تجربه ی زیسته ی غیرمستقیم»، بستری امن برای مواجهه دانش آموز با تعارضات انسانی فراهم می آورد که در آن فرد می تواند بدون رویارویی با عواقب مخرب تجربیات واقعی، به تمرین همدلی، تفکر انتقادی، رواداری و خودتنظیمی بپردازد. این فرآیند، کاملا با نظریه های یادگیری اجتماعی همسو بوده و منجر به درونی سازی الگوهای رفتاری مثبت در ساحت اخلاقی می شود. نتایج این بررسی موید آن است که بهره گیری از این متون در محیط کلاس، فراتر از شناخت سبک شناختی اثر، می تواند به عنوان ابزاری تسهیل گر در دستان معلمان برای مدیریت حلقه های گفتگو و حل مسائل بین فردی عمل کند. در نهایت، این مقاله پیشنهاد می کند که با بازطراحی برنامه های درسی علوم تربیتی و ادبیات، می توان از میراث غنی کلاسیک به عنوان یک «آزمایشگاه اخلاقی» بهره جست که نه تنها به دانش نظری، بلکه به شکل گیری هویت اجتماعی پایدار و مسئولیت پذیر در نسل آینده منجر شود.

کلیدواژه ها:

ادبیات داستانی ، مهارت های اجتماعی ، تربیت اخلاقی ، یادگیری اجتماعی