جایگاه مسئولیت پذیری در فقه و نقش آن در رشد خودکنترلی (Self-control) در دانش آموزان

مسئولیت پذیری به عنوان یکی از مفاهیم بنیادین در فقه اسلامی، نه تنها یک الزام شرعی و اخلاقی محسوب می شود، بلکه به عنوان سازوکاری درونی می تواند به پرورش خودکنترلی (Self-control) در دانش آموزان کمک شایانی کند. هدف اصلی این مقاله، تبیین جایگاه فقهی مسئولیت پذیری و تبیین نقش آن در رشد خودکنترلی دانش آموزان بر اساس منابع اسلامی و یافته های پژوهشی معاصر است. پژوهش حاضر با روش مروری-تحلیلی و با استناد به منابع معتبر انگلیسی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که در فقه اسلامی، مسئولیت پذیری بر پایه مفاهیمی چون تکلیف، امانت (Amanah)، خلافت (Khalifah) و پاسخگویی در پیشگاه خداوند (Hisab) استوار است و این مفاهیم به گونه ای طراحی شده اند که فرد را به نظارت درونی و کنترل رفتار خود بدون نیاز به کنترل بیرونی سوق دهند. پژوهش های تجربی نیز نشان می دهند که مسئولیت اخلاقی به عنوان یک نظام تنظیمی درونی عمل می کند و افرادی که مسئولیت پذیری بالاتری دارند، خودتنظیمی قوی تری از خود نشان می دهند. بر این اساس، آموزش مسئولیت پذیری در چارچوب فقه اسلامی می تواند به عنوان یک راهبرد موثر برای پرورش خودکنترلی در دانش آموزان به کار گرفته شود. نتیجه گیری پژوهش آن است که مسئولیت پذیری فقهی، از طریق سازوکارهایی مانند تقوا، محاسبه نفس و نظارت درونی، بستری مناسب برای رشد خودکنترلی فراهم می کند و نظام آموزشی می تواند با بهره گیری از این ظرفیت، برنامه های تربیتی موثرتری طراحی کند.

کلیدواژه ها:

مسئولیت پذیری ، فقه اسلامی ، خودکنترلی ، Self-control ، تقوا ، نظارت درونی.