طراحی مدل نوین شناسایی و رتبه بندی مولفه های کلیدی ریسک های عملیاتی بانک ها با رویکرد تلفیقی تحلیل مضمون، دلفی فازی و مدل سازی ساختاری تفسیری

هدف: هدف پژوهش، طراحی مدل جامع مدیریت ریسک های عملیاتی بانک ها با رویکرد تلفیقی تحلیل مضمون، دلفی فازی و مدل سازی ساختاری تفسیری است. این مطالعه باتوجه به خلا پژوهش های ترکیبی در این حوزه، مدلی نوین برای شناسایی و رتبه بندی مولفه های کلیدی ریسک های عملیاتی در شبکه مالی کشور ارائه می دهد. روش: در بخش کیفی، ۳۲ مقاله داخلی و خارجی در بازه زمانی ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۵ مرور و مفاهیم کلیدی استخراج شد. سپس مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۵ خبره بانکی انجام و داده ها با کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل مضمون شدند. ریسک ها با روش دلفی فازی در قالب ۱۳ ریسک و سه دسته تکنیکی، استراتژیکی و عملیاتی طبقه بندی شدند. برای تحلیل روابط و اولویت بندی ریسک ها از مدل سازی ساختاری تفسیری و تحلیل MICMAC استفاده شد. یافته ها: یافته ها نشان داد که «ساختار بانک» و «سیستم های اطلاعاتی» متغیرهای هدایتگر، «فرهنگ سازمانی» متغیر مستقل، «منابع انسانی» و «سامانه پایش مشتری» متغیرهای وابسته و «ابعاد اقتصادی و سیاسی» و «سیاست ها و قوانین ملی و بین المللی» متغیرهای پیوندی هستند. ریسک ها در قالب ۹ مولفه اصلی در چهار بعد کلان سازمانی، فرهنگی، سامانه های درون سازمانی و عوامل برون سازمانی ادغام شدند. نتیجه گیری: نتایج نشان می دهد که تقویت متغیرهای راهبردی و هدایتگر و مدیریت هوشمند تعاملات میان متغیرهای پیوندی و وابسته، کارایی نظام مدیریت ریسک عملیاتی بانک ها را ارتقا می دهد. این مدل می تواند مسیر تصمیم گیری موثر برای سیاست گذاران و مدیران بانکی فراهم کند و حساسیت سیستم را در برابر تغییرات کلان اقتصادی و سیاسی کاهش دهد. دانش افزایی:  این مدل بومی، علاوه بر غنای ادبیات نظری، راهکارهای کاربردی برای سیاست گذاران، بانک مرکزی، سرمایه گذاران و نهادهای نظارتی فراهم می کند.

کلیدواژه ها:

ریسک های عملیاتی ، مدیریت ریسک ، دلفی فازی ، تحلیل مضمون ، مدل سازی ساختاری تفسیری