تحلیل قرآنی روایی مرگ و حیات مجدد گروهی از بنی اسرائیل در آیه ۲۴۳ سوره بقره با تاکید بر نقد دیدگاه محمد عبده

خدای متعال در قرآن، رسول خود را از سرگذشت پیشینیان آگاه می کند و آن را مایه عبرت بندگان خود می داند. در آیه ۲۴۳ سوره بقره، سرگذشت گروهی از بنی اسرائیل را بیان کرده و از مرگ و حیات دوباره آن ها سخن گفته است. توجه به تفاسیر، روشن می کند که دانشمندان در تفسیر این آیه اختلاف دارند. برخی از مفسران در دوره معاصر و در راس آنان عبده در تفسیر المنار، برخلاف اکثر قریب به اتفاق مفسران، به غیرواقعی بودن بعضی قصه های قرآن نظر داده اند. یکی از این قصه ها، میراندن هزاران نفر از بنی اسرائیل و احیای دوباره در آیه ۲۴۳ سوره بقره است. عبده با انکار مرگ و احیای جسمانی و حقیقی قوم مورد اشاره که در روایات تفسیری بیان شده، آیه یادشده را تمثیلی از سلطه پذیری و پذیرش سلطه فرهنگی یک ملت و جامعه در برابر دشمن و احیای آن ها را نمادی از احیای آن ملت توسط مصلح الهی دانسته است. مقاله حاضر رویکرد روایی داشته و به روش توصیف و تحلیل، با هدف ارزیابی دیدگاه عبده در صدد پاسخ به این سوال است که قصه مورد اشاره در آیه یاد شده، واقعی یا غیرواقعی است؟ در این مقاله، ظهور درونی آیه، سیاق آیات، دلالت صریح الفاظ، امکان مرگ و حیات در دنیا و واقعی بودن سایر قصص قرآن، واقعی بودن این قصه را تقویت کرد. روایات فریقین، با وجود ضعف سندی، استفاضه در محتوا دارند و به طور اجمالی، داستان مرگ و حیات گروهی از مردم در گذشته را نقل کرده اند. بنابراین حاصل پژوهش، تایید دیدگاه واقعی بودن قصه یاد شده و دفاع از کلیت روایات و نه جزئیات آن ها است و می توان دیدگاه عبده را نیز به عنوان پیام آیه و عبرت از داستان واقعی دانست که کسی را توان مقابله با قدرت خدا نیست و نمی توان با فرار، خود را از مرگ نجات داد.

کلیدواژه ها:

آیه ۲۴۳ بقره ، قصه های قرآن ، محمد عبده ، زبان نمادین ، رویکرد روایی