فسخ نکاح به علت عیب در قانون مدنی ایران با نگاه به فقه امامیه!

فسخ نکاح به علت عیب از نهادهای بنیادین حقوق خانواده است که خاستگاه آن در فقه امامیه قرار داشته و قانون مدنی ایران نیز با اقتباس از مبانی فقهی، آن را به صورت منسجم تنظیم کرده است. این پژوهش با رویکردی فقهی حقوقی به تحلیل مفهوم عیب، حدود و مصادیق آن و نیز آثار حقوقی مترتب بر فسخ نکاح ناشی از عیب در نظام حقوقی ایران می پردازد. اهمیت این بحث از آن روست که وجود عیوب موثر جسمی یا روانی در یکی از زوجین می تواند فلسفه و کارکردهای اساسی عقد نکاح، از جمله سکون و مودت، ارضای نیازهای مشروع، تولید نسل و حفظ نظم اخلاقی خانواده را مختل ساخته و استمرار عقد را برای طرف دیگر همراه با عسر و ضرر نماید؛ امری که با قواعد مسلم فقهی، به ویژه قاعده «لاضرر و لاضرار»، ناسازگار است. پژوهش حاضر با بهره گیری از روش توصیفی تحلیلی و مطالعه تطبیقی منابع معتبر فقه امامیه و مقررات قانون مدنی ایران انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که فقه امامیه عیب را به هرگونه نقص یا خللی تعریف می کند که فرد را از حالت متعارف و سالم خلقت خارج ساخته و مانع تحقق مقاصد نکاح گردد. این مبنا به طور مستقیم در مواد ۱۱۲۱ تا ۱۱۲۳ قانون مدنی ایران بازتاب یافته و قانون گذار با تفکیک عیوب مشترک، عیوب مختص زوج و عیوب مختص زوجه، حق فسخ نکاح را در موارد معین برای هر یک از طرفین پیش بینی کرده است. این رویکرد بیانگر تلاش قانون گذار در ایجاد توازن حقوقی میان زوجین و حمایت از طرف متضرر در چارچوب موازین شرعی و حقوقی است.

کلیدواژه ها:

فسخ نکاح ، عیب ، قانون مدنی ایران ، فقه امامیه ، حقوق خانواده