تحلیل جرم شناختی چرخه بروز و تکرار کلاهبرداری های سایبری در بسترهای شبکه اجتماعی

کلاهبرداری سایبری در بستر شبکه های اجتماعی، از مهم ترین اشکال جرایم علیه اموال و مالکیت در محیط دیجیتال است که با بهره گیری از داده های شخصی، ارتباطات برخط، حساب های کاربری جعلی و شیوه های فریب مبتنی بر اعتماد ارتکاب می یابد در این جرم، برخلاف کلاهبرداری سنتی، غالبا در فضای فرامرزی، با هویت نامعلوم و از طریق ابزارهایی انجام می شود که امکان تکرار سریع و گسترده رفتار مجرمانه را فراهم می کنند. مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، چرخه بروز و تکرار کلاهبرداری سایبری در شبکه های اجتماعی را از منظر جرم شناختی و با توجه به مبانی حقوق کیفری ایران بررسی می کند. در این پژوهش، نخست مفهوم کلاهبرداری سایبری، تحول آن و ارتباط آن با عناوین مجرمانه مقرر در قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا، اختلاس و کلاهبرداری و قانون جرایم رایانه ای تحلیل می شود. سپس مبانی شکل گیری این جرم، از جمله فرصت مجرمانه، انتخاب بزه دیده، کاهش نظارت اجتماعی، ناشناختگی مرتکب و ضعف آگاهی حقوقی بررسی خواهد شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که کلاهبرداری سایبری در شبکه های اجتماعی، نتیجه یک رفتار منفرد نیست؛ بلکه در قالب چرخه ای متشکل از شناسایی بزه دیده، ایجاد اعتماد، اعمال فریب، تحصیل مال، پنهان سازی آثار جرم و بازتولید شیوه مجرمانه شکل می گیرد. همچنین، تکرار این جرم با ضعف کنترل هویت، دشواری جمع آوری ادله الکترونیکی، انتقال سریع وجوه، استفاده از حساب های واسط و تاخیر در اعلام جرم ارتباط مستقیم دارد. نتیجه تحقیق آن است که پاسخ کیفری موثر، تنها با تشدید مجازات تحقق نمی یابد و باید هم زمان پیشگیری وضعی، ارتقای امنیت داده، تقویت ادله الکترونیکی، آموزش حقوقی کاربران و هماهنگی میان نهادهای قضایی، انتظامی و ارائه دهندگان خدمات ارتباطی مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

کلاهبرداری ، فضای مجازی ، شبکه اجتماعی ، بزه دیده ، فریب ، ادله الکترونیکی ، تکرار جرم