رمان نوجوان، متنی باز برای خواننده ای گشوده تفسیر نمادها و نشانگان درهم تنیده در رمان خواهران تاریک برمبنای نظریه ی تفسیر امبرتو اکو

فرایند معناسازی و خوانش در ادبیات نوجوان به خاطر موقعیت مخاطب نوجوان اهمیتی ویژه دارد. هدف پژوهش حاضر، خوانش و بررسی شبکه ی درهم تنیده ی نمادها و نشانگان متنی در رمان خواهران تاریک، اثر مهدی رجبی باتوجه به نظریه ی امبرتو اکو و مفهوم های «متن باز» و «خواننده ی نمونه» است. روش پژوهش، تحلیل محتوای کیفی با رویکرد توصیفی تفسیری است. متن باز به خواننده مجال خوانش و تفسیر چندگانه را می دهد، اما متن بسته خواننده را به یک تفسیر درست و معتبر هدایت می کند. براساس تحلیل ها، خواهران تاریک به «متن باز» نزدیک می شود و «خواننده ی نمونه» اش را خواننده ای منتقد، حساس به واژگان، نشانه ها و نمادها و ارتباط های درون متنی تعریف می کند. خواهران تاریک به خواننده مجال ژرف کاوی و عاملیت در فرایند خوانش می دهد و برای او تعیین تکلیف نمی کند. ابهام و نشانه های درهم تنیده فرایند تولید معنا را گشوده نگه می دارند و راه خوانش یگانه و سرراست را سد می کنند. فرایند کشف و ساختن معنا پیچیده است و متن با بهره گیری از تکنیک هایی همچون خلاهای زمانی، سایه ی فروافتاده بر ذهنیت و ادراک شخصیت اصلی رمان به واسطه ی بیماری، دال های چندمدلولی و نمادهای عام و شخصی تکرارشونده و مرتبط در ساختار و محتوا (ازجمله طلسم، حلزون، چاه، مه، جنگل) خواننده را به فعالانه خواندن و ساخت معناها و تفسیرهای گوناگون رهنمون می شود، اما در پایان بندی رمان، نویسنده نتوانسته است شبکه ی نمادها را منسجم کند. ابهام های مخل، به پیرنگ آسیب زده اند و در روساخت، پرسش های فراوانی بی پاسخ می مانند. چنین متن هایی در ادبیات نوجوان ایران اندک اند و به دلیل نزدیک شدن به ماهیت چندصدا، کنجکاو و انتقادی نوجوانی، رده ای تازه از مخاطب نمونه ی نوجوان را در قیاس با متن های همتای خود تعریف می کنند. نوجوانان امروز، دست کم خوانندگان جدی ادبیات نوجوان، بیش از متن های بسته، مشتاق متن های گشوده ای هستند که در آن ها تنها ابژه ی روایی به حساب نیایند، بلکه بخشی از فرایند ساختنش باشند و سرخوشانه در ابهام ساختاری و بازی گوشانه اش غوطه بخورند.

کلیدواژه ها:

خواننده ی نمونه ، رمان نوجوان ، متن باز ، مهدی رجبی ، نشانه شناسی