کودک، خانواده و ارزش های بوم محور در کتاب های داستانی تصویری ایرانی: بررسی سه کتاب تصویری به خاطر خرس های قطبی، بلوط سبز، کوچ روزبه

هدف پژوهش پیش رو بررسی گزیده ای از کتاب های داستانی تصویری ایرانی براساس ارزش های بوم محور و فهم چگونگی بازنمایی ارتباط و نسبت خانواده و کودک با زیست بوم در این آثار است. باتوجه به تشدید بحران های اقلیمی و زیست محیطی و ضرورت فراهم کردن فرصت یادگیری های بوم محور برای کودکان، کتاب های تصویری می توانند محملی اثرگذار برای اشاعه ی بوم محوری باشند و نقد این آثار به درک قابلیت ها و کاستی های آن ها کمک می کند. ازاین رو، سه کتاب داستانی تصویری ایرانی به روش نمونه گیری هدفمند از میان فهرست کتاب های برگزیده ی شورای کتاب کودک با مضمون های محیط زیستی انتخاب شدند. پس از گردآوری داده ها به صورت اسنادی، متن آثار (کلام و تصاویر) به روش تحلیل محتوای کیفی از نوع قیاسی و تحلیل تاملی بررسی شدند تا به دو پرسش اصلی پاسخ داده شود: ۱. در کتاب های داستانی تصویری ایرانی ارتباط کودک، خانواده و طبیعت/ زیست بوم چگونه بازنمایی شده است؟ ۲. خانواده چگونه می تواند در ایجاد یا عدم ایجاد فرصت هایی برای یادگیری ارزش های بوم محور و اخلاق زیست محیطی نقش داشته باشد؟ بررسی ارتباط میان «کودک- خانواده- طبیعت» در نمونه های واکاوی شده نشان می دهد که در کوچ روزبه، این ارتباط سه سویه به دلیل ریشه داربودن توجه به ارزش های بوم محور در خانواده، قوی تر از دو اثر دیگر است. بی تفاوتی خانواده نسبت به طبیعت در به خاطر خرس های قطبی و تقابل خانواده با طبیعت در بلوط سبز، کودک را به سمت ارزش گذاری و کنش گری مستقل از خانواده سوق می دهد. از منظر بازنمایی ارزش های بوم محور نیز بلوط سبز، سرنخ های بیشتری از کیفیت این ارزش گذاری نزد کودک را به مخاطب عرضه می کند.

کلیدواژه ها:

آنتروپوسن ، بحران های اقلیمی ، بوم سپهر ، در جهان بودگی کودک ، یادگیری-با