<span lang="AR-IQ">واکاوی <span lang="AR-IQ">نظریه<span lang="AR-IQ"> «<span lang="AR-IQ">ربای <span lang="AR-IQ">قرضی<span lang="AR-IQ">» <span lang="AR-IQ">منسوب <span lang="AR-IQ">به <span lang="AR-IQ">ابن<span dir="LTR">

جایگاه ممتاز و مرتبه بالای علمی عبدالله بن عباس در تفسیر قرآن کریم موجب شده است دیدگاه های وی در معرفی مفاهیم و موضوعات قرآنی مورد توجه علمای اسلامی و حتی خاورشناسان غیرمسلمان واقع شود. برخی از واژگان به کار رفته در نصوص قرآنی، مفاهیمی فقهی و بیان کننده شریعت هستند که «ربا» از جمله آنهاست. وسعت معنایی ربا در ادوار مختلف فقه اسلامی به گونه ای که هر دو ربای قرضی و معاملی یا همان ربای فضل را شامل می شود، به حدی از شهرت است که گویی در عصر نزول وحی، برداشتی غیر از این وجود نداشته است. در این میان، تصور اینکه شخصیتی مانند ابن عباس، مفهوم «ربا» را منحصر در ربای قرضی در مفهومی به نام ربای تسیئه می دانست، در بدایت امر غریب می نماید؛ مدعایی که بایسته بررسی مبانی این نظریه ضمن واکاوی گزارش های تاریخی، حدیثی و تفسیری است. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی می کوشد نظریه ربای قرضی را در پرتو معرفت شناسی مفهومی شرعی در عصر اولیه تشریع اسلامی - هرچند در قالب یک دیدگاه شاذ صحابی – به مثابه یک فرضیه یا واقعیتی تاریخی در دل فرهنگ اسلامی و اجتهادات فقهی جستجو کند. نظریه منسوب به ابن عباس به لحاظ معیارهای اعتبارسنجی اخبار و احادیث جای تامل دارد؛ ولی به مثابه یک فرضیه فقهی، قابلیت ارزیابی دارد.

کلیدواژه ها:

ابن عباس ، ربای قرضی ، ربای فضل ، نسیئه ، ربای عصر جاهلی