<span lang="AR-SA">دسته بندی شیوه های ساخت جلدهای سرطبل دار تیموری

دوره تیموری (۹۱۲–۷۷۱ ق.) مبدا تحول هنر تجلید به شمار می رود. در این دوره، تمهیداتی برای تامین جنبه کاربردی و حفاظتی جلد اندیشیده شد که از جمله مهم ترین ابداعات آن می توان به «سرطبل» اشاره نمود. سرطبل علاوه بر وجه فنی، از منظر زیبایی شناسی نیز مورد توجه هنرمندان قرار گرفته است؛ به گونه ای که در ابتدا تزئینات مشتمل بر نقوش هندسی به شیوه ضربی بود، اما با پیشرفت فنون ساخت جلد، سرطبل نیز تزئینات متنوع تری به خود گرفت. پژوهش حاضر با توجه به ضرورت شناخت آداب تجلید نسخه های خطی و با هدف مدون سازی شیوه های ساخت جلدهای سرطبل دار دوره تیموری، با روش توصیفی-تحلیلی به انجام رسیده است. به این منظور، بیش از صد نمونه محفوظ در مجموعه های مختلف جهان را مورد بررسی قرار داده و از این میان، تعداد ۲۰ نمونه را بنا بر تنوع روش ساخت و صحت سنجی -مطابق اطلاعات موزه ای و پژوهش های پیشین- انتخاب نموده است. بر این اساس، روش ساخت جلدها در رویه و آستر دفتین، در ذیل عناوین ضربی، معرق، منبت، پارچه ای و کاغذ ابری شناسایی، دسته بندی و توصیف گردید و پرکاربردترین شیوه ها تبیین گشت. نتایج تحقیق حاکی از آن است که رویه جلد ضربی از منظر فراوانی، پرکاربردترین شیوه ساخت در جلدهای سرطبل دار دوره تیموری می باشد و پس از آن پرکاربردترین روش های ساخت عبارتند از معرق و منبت که عمدتا در آستر جلدها مورد استفاده قرار می گیرند. لازم به ذکر است که در تمام نمونه های مورد بررسی، علی رغم تفاوت نقش سرطبل با نقش رویه در ترکیب بندی و تزئینات، شیوه ساخت و جنس روکش سرطبل و بازوی واسط، کاملا از دفتین جلد پیروی نموده است.

کلیدواژه ها:

جلدسازی ایرانی ، جلد سرطبل دار ، کتاب آرایی تیموری