رویکردی یکپارچه به فیزیولوژی ورزشی زنان: تبیین مکانیکی نوسانات چرخه قاعدگی، کمبود نسبی انرژی، سینتیک پروتئین و سازگاری گرمایی (یک مطالعه مروری جامع)

مقدمه و هدف: دهه ها تقلیل گرایی زیستی و تعمیم خطی داده های ورزشکاران مرد به زنان، ایجاد شکاف های علمی و تجویز پروتکل های ناکارآمد تمرینی و تغذیه ای را برای ورزشکاران زن به همراه داشته است. هدف از این مطالعه مروری جامع و نظام مند (بر اساس دستورالعمل PRISMA 2020)، تبیین مکانیسم های سلولی-مولکولی و فیزیولوژیک حاکم بر نوسانات هورمون های درون زاد چرخه قاعدگی، پیامدهای چندسیستمی کمبود نسبی انرژی در ورزش (REDs)، سینتیک پروتئین عضلانی و پاسخ های تنظیم حرارتی در زنان ورزشکار بود. روش شناسی: جستجوی نظام مند در پایگاه های معتبر PubMed/MEDLINE، Scopus و Web of Science بر مبنای چارچوب PICOS و عملگرهای بولی صورت گرفت. مطالعات دارای پروتکل اعتبارسنجی سه مرحله ای وضعیت هورمونی (تقویم، کیت جهش LH و سنجش آزمایشگاهی سرم) انتخاب و کیفیت متدولوژیک آن ها با ابزارهای RoB2 و AMSTAR2 ارزیابی شد. یافته ها: تحلیل داده ها نشان داد که نوسانات طبیعی استروژن و پروژسترون اثر مهارکننده مستقیمی بر شاخص های عملکرد عینی (مانند VO2peak و توان بی هوازی) ندارند؛ بلکه افزایش درک خستگی و تلاش (RPE) در فاز لوتئال ریشه در دینامیک نوروشیمیایی سیستم عصبی مرکزی (به ویژه متابولیت های پروژسترون و گیرنده های GABAA) دارد. همچنین، دسترسی ناکافی به انرژی (LEA<30 kcal/kg FFM/day) از طریق سرکوب محور تیروئید (𝑇3) و تحریک ترشح هپسیدین کبد، به افت نرخ متابولیسم پایه، سرکوب ایمنی و اختلال جذب آهن می انجامد. علاوه بر این، در فاز لوتئال به دلیل افزایش اکسیداسیون اسیدهای آمینه، نیاز به پروتئین دریافتی به 1/8-2/0 g/kg/day (با حداقل 3 گرم لوسین پس از تمرین) افزایش می یابد و سازگاری کامل حرارتی در زنان نیازمند دوره های زمانی طولانی تر (10 تا 14 روز) است. نتیجه گیری: نوسانات هورمونی زنان نباید به عنوان متغیرهای مخدوش کننده نگریسته شوند. بهینه سازی عملکرد و حفظ سلامت پایدار ورزشکاران زن نیازمند گذار از رویکردهای سنتی و تدوین دوره بندی تمرینی، تغذیه ای و پایش دیجیتال منطبق بر ویژگی های فیزیولوژیک اختصاصی زنان است.

کلیدواژه ها:

تنظیم حرارتی ، چرخه قاعدگی ، سنتز پروتئین عضلانی ، فیزیولوژی ورزشی زنان ، کمبود نسبی انرژی در ورزش (REDs)